E, δεν μπορεί. Σίγουρα θα έχετε παρατήσει στη μέση μια σειρά με πολλά υποσχόμενο σενάριο, επειδή ξαφνικά ξεπήδησαν από το πουθενά τα γνωστά ηλίθια κλισέ με τους «σούπερ-ντούπερ αμερικάνους»;
Είναι γνωστό το πώς δουλεύει το λεγόμενο american exceptionalism (αμερικανική εξαιρετικότητα). Είναι αυτή η βαθιά ριζωμένη εμμονή του Hollywood ότι το σύμπαν ολόκληρο θα σωθεί επειδή ένας διαζευγμένος πατέρας στην Νεμπράσκα αποφάσισε να γίνει κομάντο ενώ τριγύρω πέφτουν μετεωρίτες.
Σημαίες με την αστερόεσσα να κυματίζουν σε αργή κίνηση, λογρίδια περί ελευθερίας και αμερικάνικης ψυχής, ο πρόεδρος στο Οβάλ Γραφείο που τυγχάνει να είναι και πιλότος μαχητικού, κομάντο, οδηγός φόρμουλας, αστροναύτης και 12χρονα αμερικανάκια που σπάνε κώδικες πιο γρήγορα από τη NASA. Τον «μοναχικό λύκο» που τα βάζει με το σύστημα και κερδίζει, πλέον τον βλέπουμε και γελάμε. Ή απλά cringe-άρουμε.
Στην πραγματική ζωή όμως, οι κρίσεις λύνονται από συλλογική προσπάθεια, γραφειοκρατία και τύχη, όχι από ΤομΚρουζικές μπαρούφες.
Ακόμα και εντός των ΗΠΑ, δημιουργοί που σιχάθηκαν το σύστημα το γύρισαν στον κυνισμό (βλέπε The Boys). Την ίδια ώρα, οι παραγωγές από Κορέα, Σκανδιναβία, Γερμανία ή Ισπανία εκτοξεύονται, γιατί εκεί οι πρωταγωνιστές είναι γκρίζοι, απελπισμένοι, κάνουν πατάτες και συχνά πεθαίνουν άδοξα χωρίς happy end. Καθημερινοί άνθρωποι που τσαλακώνονται και όχι αμερικανοί που ακόμα και μετά από άγρια κλωτσομπουνίδια το μαλλί και το μακιγιάζ είναι στην λες και μόλις βγήκαν από κομμωτήριο και ινστιτούτο αισθητικής.
Παρακάτω μια λίστα (σε τυχαία σειρά) με σειρές και ταινίες sci-fi, τεχνολογίας και post-apocalyptic που προσγειώνουν το είδος στην ανώμαλη πραγματικότητα (με τη βοήθεια του Lumo φτιάχτηκε μέρος των περιλήψεων),
1. Τεχνολογία, hacking & βρώμικα bits
- Mr. Robot (Σειρά): Δεν χρειάζεται συστάσεις. Ο Sam Esmail προσέλαβε πραγματικούς hackers. Ο κώδικας που βλέπεις στην οθόνη (Python, Linux terminal) είναι αληθινός. Ξεχάστε τα τυχαία πατήματα πλήκτρων και το «I'm in!». Εδώ έχει αναμονή, scripts που κολλάνε, αποτυχία και έναν Elliot που είναι ένας βαθιά δυσλειτουργικός άνθρωπος, όχι ένας «γαμάτος» ήρωας.
- Halt and Catch Fire (4 Σεζόν): Αν το Mr. Robot είναι για το hacking, αυτό είναι για το hardware. Ξεκινάει στα 80s με μια ομάδα τύπων που κάνουν reverse engineering σε έναν IBM για να φτιάξουν κλώνο. Γεμάτο assembly code, specs, ιδρώτα και ανθρώπους που αποτυγχάνουν παταγωδώς επειδή είναι εγωκεντρικοί.
- Takedown / Track Down (2000): Η αληθινή ιστορία της καταδίωξης του Kevin Mitnick. Δείχνει την ουσία του Social Engineering: ότι το hacking δεν είναι μόνο κώδικας, αλλά το να ψήσεις κάποιον στο τηλέφωνο να σου δώσει τον κωδικό του.
- Who Am I (2014): Η γερμανική απάντηση πριν βγει το Mr. Robot. Underground hacking στο Βερολίνο, Dark Web, IRC και ένα plot twist που σε αφήνει ξερό χωρίς αμερικανικές αηδίες.
- Devs (Mini-series, 2020): Από τον Alex Garland (Ex Machina). Κβαντικοί υπολογιστές, ντετερμινισμός και επιστήμονες που τρελαίνονται από τις ανακαλύψεις τους. Αργό, φιλοσοφικό, μηδέν action heroes.
- *Pi / Π (1998):** Το ασπρόμαυρο ντεμπούτο του Aronofsky. Ένας μαθηματικός με ημικρανίες και παράνοια ψάχνει τον αριθμό που εξηγεί τα πάντα. Η τεχνολογία εδώ είναι βρώμικη, θορυβώδης και εμμονική.
2. Σκληρό Sci-Fi & διάστημα χωρίς λέιζερ
- The Expanse (6 Σεζόν): Το Mr. Robot του διαστήματος. Ξεχάστε τους ήχους στο κενό. Αν το σκάφος στρίψει απότομα, η αδράνεια σου σπάει τα κόκαλα. Αν στείλεις μήνυμα από τον Άρη στη Γη, έχει light delay 15 λεπτά. Η Γη είναι υπερπληθυσμένη, ο Άρης στρατοκρατούμενος και οι Belters η καταπιεσμένη εργατική τάξη. Βρώμικη τεχνολογία, πολιτική και μηδέν γυαλιστεροί ήρωες.
- Planetes (Anime, 26 επεισόδια): Το πιο ρεαλιστικό sci-fi για το διάστημα. Μια ομάδα ρακοσυλλεκτών το 2075 που μαζεύει σκουπίδια και βίδες σε τροχιά γύρω από τη Γη, γιατί μια αδέσποτη βίδα μπορεί να διαλύσει διαστημόπλοιο. Εστιάζει στην απώλεια οστικής μάζας, την ακτινοβολία και την εργατική τάξη του μέλλοντος.
- 3 Body Problem (Κινέζικη έκδοση Tencent, 2023): Αφήστε το Netflix. Η κινεζική εκδοχή είναι πιστή στο βιβλίο, εστιάζοντας στην επιστημονική έρευνα και την υπαρξιακή αγωνία χωρίς δυτικούς δράκους-πρωταγωνιστές.
- Europa Report (2013): Found footage αποστολή στον δορυφόρο του Δία. Βασισμένο σε πραγματικά επιστημονικά δεδομένα. Μηδέν όπλα, μηδέν τέρατα που πετάνε φωτιές· μόνο η παγωμένη, εχθρική πραγματικότητα και ο εξοπλισμός που χαλάει.
- Aniara (2018): Σουηδικό διαστημόπλοιο χάνει την πορεία του προς τον Άρη. Δεν υπάρχει σχέδιο διάσωσης, δεν υπάρχει «θα τα καταφέρουμε». Ωμή μελέτη για το πώς καταρρέει η ανθρώπινη ψυχολογία στο κενό.
- Sunshine (2007): Αποστολή για την επανεκκίνηση του Ήλιου. Με σύμβουλο τον φυσικό Brian Cox, εστιάζει στην ψυχολογική πίεση της απομόνωσης και την ακτινοβολία.
- Moon (2009): Ο Sam Rockwell μόνος σε μια βάση στη Σελήνη. Σκονισμένη τεχνολογία, μηδέν εκρήξεις, μόνο η εταιρική εκμετάλλευση εις βάρος του ανθρώπου.
3. Post-Apocalyptic, πανδημίες & κατάρρευση
- Threads (1984): Αν θέλετε να δείτε τι πραγματικά σημαίνει πυρηνικός πόλεμος χωρίς χολιγουντιανό φίλτρο. Ψευδο-ντοκιμαντέρ του BBC για την απόλυτη κατάρρευση στο Σέφιλντ. Τόσο ωμό που θα θέλετε να αγκαλιάσετε το καλοριφέρ σας.
- To the Lake / Epidemiya (Ρωσία): Η πιο ρεαλιστική σειρά για πανδημία. Μια ομάδα ανθρώπων δραπετεύει από τη Μόσχα. Δεν υπάρχουν ήρωες, μόνο φοβισμένοι, εγωιστές άνθρωποι που κάνουν φρικτά πράγματα για να ζήσουν μέσα στον ρωσικό χειμώνα.
- The Road (ΗΠΑ): Η αντι-αμερικανιά. Πατέρας και γιος λιμοκτονούν σε έναν κόσμο που πεθαίνει κυριολεκτικά. Δεν υπάρχει ελπίδα, δεν υπάρχει εχθρός για να πυροβολήσεις. Η πιο γκρίζα ταινία που θα δείτε.
- Years and Years (Mini-series): Η πιο τρομακτική σειρά σήμερα. Ακολουθεί μια βρετανική οικογένεια από το 2019 έως το 2034, δείχνοντας την αργή, ρεαλιστική κατάρρευση της κοινωνίας λόγω τεχνολογίας, πολιτικής και κλιματικής αλλαγής. Οι ΗΠΑ παρουσιάζονται ως απομονωμένη, εχθρική δύναμη.
- The Rain (Δανία): Ιός που μεταφέρεται με τη βροχή εξοντώνει τη Σκανδιναβία. Κρύα αισθητική όπου η επιβίωση είναι θέμα τύχης και σκληρών αποφάσεων, όχι ηρωισμού.
- Silo (Apple TV+): Η ανθρωπότητα ζει σε ένα υπόγειο σιλό 144 ορόφων. Απαρχαιωμένη τεχνολογία, επικίνδυνο hacking, κλειστοφοβία και μηδέν αμερικανικός ηρωισμός.
- Station Eleven (Mini-series): Μετά από μια φονική πανδημία, ένας θίασος παίζει Σαίξπηρ στις κοινότητες των επιζώντων. Μια μελαγχολική σειρά για το πώς η τέχνη κρατάει την ανθρωπότητα ζωντανή όταν όλα έχουν καταρρεύσει.
- Dead Man’s Letters (ΕΣΣΔ, 1986): Το σοβιετικό διαμάντι που γυρίστηκε αμέσως μετά το Τσερνόμπιλ. Δείχνει το τέλος του κόσμου μετά από ένα πυρηνικό «λάθος». Επιστήμονες κρύβονται στα υπόγεια ενός μουσείου και αναρωτιούνται πού απέτυχε το ανθρώπινο είδος.
4. Cyberpunk, Steampunk & AI χωρίς μελοδραματισμούς
- Ghost in the Shell (Anime, 1995): Ο πατέρας του Matrix. Cyberbrain hacking, υπαρξιακή αναζήτηση και πολιτική. Καμία σχέση με τη μεταγενέστερη ταινία με τη Scarlett.
- Akira (1988): Το απόλυτο cyberpunk animation. Διαφθορά, συμμορίες μοτοσικλετιστών και μια Neo-Tokyo που βράζει.
- Pluto (2023): Σε έναν κόσμο όπου ρομπότ και άνθρωποι συνυπάρχουν, κάποιος δολοφονεί τα πιο εξελιγμένα ρομπότ. Υπαρξιακό θρίλερ που εξετάζει την ΤΝ όχι ως υπερόπλο, αλλά ως οντότητα που νιώθει τραύμα.
- Ex Machina (2014): Τρεις χαρακτήρες κλεισμένοι σε ένα σπίτι κι ένα Turing Test. Εστιάζει στο αν η ΤΝ έχει συνείδηση ή αν απλά μας χειραγωγεί για να επιβιώσει.
- Upgrade (2018): Το «John Wick» του sci-fi. Παράλυτος τύπος δέχεται εμφύτευμα ΤΝ (STEM) για να περπατήσει, αλλά η ΤΝ παίρνει τον πλήρη έλεγχο του σώματός του. Σκοτεινό φινάλε, καθόλου happy end.
- Cyberpunk: Edgerunners (Anime): Bio-hacking στα άκρα, Night City υπό τον έλεγχο εταιρειών και άνθρωποι που τρελαίνονται από τα μηχανικά μέλη (Cyberpsychosis). Ωμό και μηδενιστικό.
- Arcane (Σειρά): Το κορυφαίο Steampunk/Hextech δείγμα. Η σύγκρουση της πλούσιας Piltover με την υπόγεια Zaun. Ταξικές διαφορές, πολιτική διαφθορά και τεχνολογία που καταστρέφει ψυχές.
- City of Lost Children (1995): Γαλλικό Steampunk αριστούργημα. Τρελός επιστήμονας κλέβει τα όνειρα των παιδιών επειδή ο ίδιος δεν μπορεί να ονειρευτεί. Μηχανικά μάτια, κλώνοι και εγκέφαλοι σε ενυδρεία.
- Tales from the Loop (1 Σεζόν): Retro-futurism στα καλύτερά του. Σκουριασμένα ρομπότ στα χωράφια, τσιμεντένιοι πύργοι που βουίζουν και μια τεχνολογία που έγινε μέρος του τοπίου.
5. Κοινωνικές αλληγορίες & δυστοπικά παιχνίδια
- Dark (Γερμανία): Ίσως η κορυφαία sci-fi σειρά των τελευταίων ετών. Ένα δαιδαλώδες ταξίδι στον χρόνο σε μια γερμανική πόλη, όπου οι οικογένειες είναι παγιδευμένες σε έναν αέναο κύκλο λαθών. Υποδειγματικό, κλειστό φινάλε.
- 3% (Βραζιλία): Παίρνει το concept του Hunger Games και του πετάει στα μούτρα τον ωμό ρεαλισμό της λατινοαμερικανικής ανισότητας. Απελπισμένοι άνθρωποι πατούν επί πτωμάτων για να ξεφύγουν από τη φτώχεια.
- The Platform / El Hoyo (Ισπανία): Κάθετη φυλακή με μια πλατφόρμα φαγητού που κατεβαίνει. Οι πάνω τρώνε τα πάντα, οι κάτω λιμοκτονούν. Η απόλυτη αλληγορία για τον καπιταλισμό.
- Snowpiercer (Bong Joon-ho): Η γη παγώνει και οι επιζώντες ζουν σε ένα τρένο που κινείται ασταμάτητα. Επανάσταση των φτωχών των πίσω βαγονιών εναντίον της ελίτ.
- Alice in Borderland (Ιαπωνία): Παγιδευμένοι άνθρωποι στο άδειο Τόκιο παίζουν παιχνίδια επιβίωσης. Η λύση έρχεται από τη λογική και την αποδοχή της σκληρότητας, όχι από ηρωισμούς.
- El Eternauta: Η αντι-αμερικανιά στην πηγή της. Το θρυλικό κόμικ όπου το Μπουένος Άιρες δέχεται επίθεση από θανατηφόρο χιόνι. Η επιβίωση στηρίζεται στη συλλογικότητα της γειτονιάς και στο DIY (στολές από παλιά λάστιχα και μονωτικές ταινίες).
6. Γρίφοι, χρονικά παράδοξα & low-budget διαμαντάκια
- Primer (2004): Δύο μηχανικοί ανακαλύπτουν κατά λάθος ταξίδι στο χρόνο στο γκαράζ τους. Η πιο τεχνικά ακριβής ταινία του είδους. Θα χρειαστείτε διάγραμμα για να καταλάβετε τι έγινε.
- Coherence (2013): Οκτώ φίλοι σε δείπνο την ημέρα που περνάει ένας κομήτης. Η πραγματικότητα σπάει σε πολλαπλά σύμπαντα. Γυρίστηκε σε ένα σπίτι με ελάχιστα χρήματα — η απόδειξη ότι μια καλή ιδέα αρκεί.
- Timecrimes / Los Cronocrímenes (2007): Ισπανικό low-budget θρίλερ. Ένας μεσήλικας κάνει το ένα λάθος μετά το άλλο προσπαθώντας να διαχειριστεί ένα χρονικό παράδοξο.
- 12 Monkeys (Σειρά, 4 Σεζόν): Από τις πιο καλογραμμένες σειρές ταξιδιού στο χρόνο. Ένα περίπλοκο παζλ όπου τα πάντα κουμπώνουν στο φινάλε.
- Katla (Ισλανδία): Μετά την έκρηξη ηφαιστείου, πράγματα θαμμένα στον πάγο βγαίνουν στην επιφάνεια. Αργό, μελαγχολικό, σκανδιναβικό sci-fi.
BONUS: Όταν το Hollywood αποδομεί τον εαυτό του
- Starship Troopers (1997): Ο Paul Verhoeven έφτιαξε μια τρομερή σάτιρα του αμερικανικού φασισμού. Οι «ήρωες» μοιάζουν με μοντέλα και η κοινωνία θυμίζει Ναζί με αμερικανικό περιτύλιγμα.
- The Day After Tomorrow (2004): Η σκηνή που οι Αμερικανοί γίνονται παράνομοι μετανάστες και περνούν τα σύνορα προς το… Μεξικό, με τον αντιπρόεδρο να ζητάει συγγνώμη από τον Τρίτο Κόσμο για την αλαζονεία της χώρας του.
- Death Stranding (Game / Επερχόμενη Ταινία από την A24): Οι ΗΠΑ έχουν διαλυθεί. Εσύ παίζεις έναν ντελιβερά που προσπαθεί να ξανασυνδέσει απομονωμένους ανθρώπους. Η απόλυτη αποδόμηση της αμερικανικής ιδέας.
- Children of Men (2006): Η Αμερική έχει καταρρεύσει μέσα σε εμφύλιο χάος. Κανένας πεζοναύτης δεν έρχεται να σώσει την παγκόσμια στειρότητα.
☞ Όλες κυκλοφορούν με ελληνικούς υπότιτλους και θα τις βρείτε πολύ εύκολα.
Ποιες άλλες παραγωγές θεωρείτε ότι λείπουν από τη λίστα; Δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχω ξεχάσει αρκετές. Συμπληρώστε ελεύθερα και οπωσδήποτε!