Οι ειδήσεις απαιτούν λίγα λόγια, αλλά οι πολιτικές και κοινωνικές αναλύσεις απαιτούν βάθος. Το παρόν κείμενο εξετάζει το Ελεύθερο Λογισμικό στη πραγματική του διάσταση: ως μια δραστική και ρεαλιστική πολιτική κίνηση «των από κάτω».
Το ακόλουθο είναι ένα δοκίμιο, δημοσιευμένο στο παλιό Osarena και επειδή επρόκειτο για ένα από τα άρθρα που βρήκα πολύ ενδιαφέροντα, το αποθήκευσα. Και αυτό γιατί αποτελεί ένα εξαιρετικά πυκνό, εμπεριστατωμένο και ιδεολογικά συγκροτημένο δοκίμιο, το οποίο συνδέει την κουλτούρα των hackers και το Ελεύθερο Λογισμικό με την πολιτική θεωρία (Αναρχισμό, Μαρξισμό, Φιλελευθερισμό) και τη θεωρία παιγνίων. Η ανάλυση ξεπερνά την επιφανειακή τεχνοκρατική προσέγγιση του "Open Source" και αναδεικνύει το λογισμικό ως πεδίο ταξικής και κοινωνικής σύγκρουσης.
Σήμερα το αναδιατύπωσα κάπως(με ελάχιστη βοήθεια από το Lumo) και το παραθέτω.
Όπως δήλωνε ο Bill Gates το 2005, προειδοποιώντας τις επιχειρήσεις:
Υπάρχουν κομμουνιστές της σύγχρονης εποχής που θα ήθελαν να απορρίψουν τα δώρα για τους εκδότες λογισμικού.
Η διαμάχη γύρω από το λογισμικό δεν είναι τεχνοκρατική, αλλά πρωτίστως ιδεολογική και οικονομική.
Η απαρχή: Hippies και MIT
Κάπου στη δεκαετία του '60, το κίνημα των hippies στην Καλιφόρνια αμφισβήτησε τις αυταρχικές δομές μέσω της άμεσης δράσης. Παράλληλα, την ίδια εποχή,στο MIT, η πρώτη υποκουλτούρα των hackers πάλευε ενάντια στο «ιερατείο» των μηχανικών της IBM για ελεύθερη πρόσβαση στους υπολογιστές.
Από αυτή την αντίσταση διαμορφώθηκε η Ηθική των Hackers:
- Απεριόριστη και απόλυτη πρόσβαση στη γνώση και την τεχνολογία.
- Αμφισβήτηση της αυθεντίας και των συγκεντρωτικών γραφειοκρατικών δομών.
- Προώθηση της αποκέντρωσης και της συλλογικής δημιουργίας.
Stallman vs. Raymond: Συλλογικός Αναρχισμός vs. Ελεύθερη Αγορά
Ο Richard Stallman και ο Eben Moglen αντιλήφθηκαν το εγχείρημα GNU ως έναν αποκεντρωμένο, αναρχικό οργανισμό. Ο Stallman συμπυκνώνει έναν συλλογικό ελευθεριακό αναρχισμό, υποστηρίζοντας ότι η ιδιοκτησία στο λογισμικό σαμποτάρει την ανθρωπότητα.
Στον αντίποδα, ο Eric Raymond (ESR) εξέφρασε τη δεξιά φιλελεύθερη οπτική. Με το δοκίμιο «Ο Καθεδρικός και το Παζάρι», αντικατέστησε τον όρο Free Software με το Open Source, απογυμνώνοντας το κίνημα από το πολιτικό του φορτίο για να το καταστήσει εμπορικά αποδεκτό. Για τον Raymond, το ανοιχτό λογισμικό είναι απλώς μια ελεύθερη αγορά κοινωνικού Δαρβινισμού.
Η GPL, η Θεωρία Παιγνίων και ο «Εγωισμός»
Η άδεια GNU GPLv2 αποτελεί τον πολιτικό και νομικό ακρογωνιαίο λίθο των ψηφιακών κοινών. Βάσει της θεωρίας παιγνίων και του μοντέλου «Γεράκι-Περιστέρι» (Bruce Schneier), σε έναν πληθυσμό χωρίς κανόνες, τα «γεράκια» θα ιδιοποιούνταν τον κώδικα χωρίς να συνεισφέρουν, καταστρέφοντας το οικοσύστημα.
Όπως διαπιστώνει ο Linus Torvalds: «Η GPL είναι μια άδεια που μας επιτρέπει να είμαστε εγωιστές». Επιβάλλει την αμοιβαιότητα («σου δίνω τις βελτιώσεις μου αν μου υποσχεθείς ότι θα επωφεληθώ από τις δικές σου»), εμποδίζοντας την ιδιοτελή εκμετάλλευση από την καπιταλιστική αγορά.
Ελεύθερο Λογισμικό και Μαρξιστική Θεώρηση
Το λογισμικό αποτελεί αλματώδη εξέλιξη των παραγωγικών δυνάμεων, με την ιδιότητα να αναπαράγεται με σχεδόν μηδενικό οριακό κόστος. Το θεσμικό πλαίσιο του copyright και των πατεντών είναι η προσπάθεια των παλαιών καπιταλιστικών σχέσεων να εγκλωβίσουν αυτή τη νέα παραγωγική δύναμη.
Το Ελεύθερο Λογισμικό δεν έχει σχέση με τον γραφειοκρατικό κρατικό σχεδιασμό. Αντίθετα με τους παραδοσιακούς συνεταιρισμούς που παρέμεναν εγκλωβισμένοι στο εμπόριο, η κοινότητα του Ελεύθερου Λογισμικού παράγει και διανέμει τα προϊόντα της ανοιχτά, εξάγοντας μια νέα, μετα-καπιταλιστική οικονομική σχέση μέσα στο υπάρχον σύστημα.
☞ Συμπέρασμα
Το Ελεύθερο Λογισμικό είναι εγγενώς πολιτικό. Η δομή του αντικατοπτρίζει ελευθεριακά πρότυπα:
- Δεν υπόκειται σε εμπορευματικές σχέσεις αγοραστή/πωλητή.
- Δεν αναγνωρίζει εθνικά σύνορα.
- Θεμελιώνεται στη συνεργασία και την αλληλεγγύη.
- Στοχεύει στην κάλυψη των αναγκών της κοινότητας και όχι στο κέρδος.
Όπως τόνιζε ο Eben Moglen:
η διαιώνιση της άγνοιας είναι η διαιώνιση της σκλαβιάς. Απελευθερώνοντας τον κώδικα και τη γνώση, η κοινότητα του Ελεύθερου Λογισμικού δεν περιγράφει απλώς τον κόσμο — τον αλλάζει στην πράξη.