Αυτή η ιστοσελίδα λειτουγεί καλύτερα έαν χρησιμοποιείτε ένα σύγχρονο περιηγητή με ενεργοποιημένη την τεχνολογία Javascript.

OS Underground: Πέρα από την «Αγία Τριάδα» [Linux, Windows, Mac]

Hellen

Αν νομίζετε ότι εκεί έξω υπάρχουν μόνο τα Linux, Windows, macOS, Android, iOS FreeBSD/BSD, είστε γελασμένοι. Υπάρχει ένας ολόκληρος παράλληλος κόσμος από εξωτικά, πειραματικά, ακαδημαϊκά και «post-apocalyptic» λειτουργικά συστήματα.
Ελάτε να τα ανακαλύψουμε γιατί ορισμένα είναι πραγματικά διαμαντάκια.

Image description

1. Ένας άνθρωπος, ένα OS (Hobby Projects)

Προσπάθειες που ξεκίνησαν και συντηρούνται από έναν άνθρωπο κυρίως σαν χόμπι.
Ευνόητο ότι σε όλα η ανάπτυξή τους είναι αργή.
Αν και υπάρχουν αρκετά στη λίστα, παρατίθενται μόνο όσα δείχνουν ακόμα ενεργά.

TempleOS: Δημιούργημα του Terry Davis σε δική του γλώσσα (HolyC). Χωρίς network stack, με 640×480 graphics και εντελώς unconventional αρχιτεκτονική. Βγαλμένο από το web προηγούμενων δεκαετιών.
SerenityOS: Σύγχρονο Unix-like OS από τον Andreas Kling. Περιλαμβάνει δικό του kernel, GUI, browser, compiler και IDE, με αισθητική 90s PC.
ToaruOS: Hobby Unix-like OS με δικό του kernel, window manager και C library παρακαλώ.
MyToyOS Μικρό πειραματικο hobby OS που φτιάχτηκε κυρίως για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Αντίστοιχης λογικής ήταν τα VisiOS και LoseThos που δεν συντηρούνται πλέον.

2. Γραμμένα σε Assembly («σχεδόν στο μέταλλο»)

Ναι, γραμμένα στο μέταλλο, δηλαδή στο hardware! Και αυτά επίσης έχουν αργή ανάπτυξη είτε στασιμότητα αφού σκοπός ορισμένων είναι πολύ παλιοί υπολογιστές (Χ86 κυρίως).

MenuetOS & KolibriOS: Γραμμένα εξ' ολοκλήρου σε x86 assembly. Διαθέτουν πλήρες GUI, multitasking, παιχνίδια και εφαρμογές σε μέγεθος που χωράει σε μια δισκέτα 1.44MB. To Menuet το έχω εγκατεστημένο σε έναν υπολογιστή των 90s που είχε, όταν ήταν εν ζωή, ο πατέρας μου.
DexOS & BareMetal OS: 32-bit και 64-bit συστήματα γραμμένα σε assembly με άμεση πρόσβαση στο hardware, χωρίς τα επίπεδα αφαίρεσης των συμβατικών OS. Το πρώτο έχει μείνει στάσιμο εδώ και μια δεκαπενταετία και ο λόγος είναι ότι απευθύνεται σε κυριολεκτικά αρχαία μηχανήματα. Το BereMetal, αντίθετα, όχι μόνο αναπτύσσεται ακόμα αλλά έχει δημιουργήσει και μια μικρή κοινότητα γύρω του.
MikeOS : Εκπαιδευτικό x86 assembly λειτουργικό, σχεδιασμένο για να δείξει πώς στήνεται ένας real-mode kernel από το μηδέν. Αντίστοιχης λογικής και το σταματημένο πλέον OS/1.

3. Ριζική Αμφισβήτηση του Unix

Plan 9 & Inferno (Bell Labs): Η φυσική εξέλιξη του Unix από τους ίδιους τους δημιουργούς του. Εφαρμόζουν την ιδέα «everything is a file» σε ακραίο βαθμό με καθολική διαφάνεια δικτύου (network transparency) και τη virtual machine Dis (Inferno). Μάλιστα, το Plan9 το είχαμε στη σχολή ως εκπαιδευτικό πρότζεκτ (σε VM).
Oberon System & A2/Bluebottle (ETH Zürich): Δημιουργήματα του Niklaus Wirth. Το λειτουργικό σύστημα, η γλώσσα προγραμματισμού και το περιβάλλον ανάπτυξης αποτελούν ένα ενιαίο, αδιαίρετο σύνολο. Η ανάπτυξή τους είναι μικρή και εξειδικευμένη. Για δοκιμή, το A2/Bluebottle είναι συνήθως πιο ενδιαφέρον από το παλιό Oberon System 3, αλλά και τα δύο απαιτούν αρκετή εξερεύνηση. Με το δεύτερο επίσης είχαμε ασχοληθεί στη σχολή.
Haiku (BeOS / Zeta): Ο open-source διάδοχος του θρυλικού BeOS. Εστιασμένο αποκλειστικά σε ένα ταχύτατο, ελαφρύ και συνεκτικό desktop με advanced multithreading. Το Haiku υπάρχει ακόμη και είναι από τα πιο ενεργά projects αυτής της κατηγορίας. Είναι open-source διάδοχος του BeOS, με στόχο συμβατότητα με το BeOS 5. Το Zeta ήταν εμπορική, παλαιότερη διανομή/συνέχεια του BeOS και σήμερα θεωρείται ξεπερασμένο· το Haiku είναι η σύγχρονη επιλογή.

4. Microkernels & Advanced Security Model

[seL4]https://sel4.systems/(): Το μοναδικό microkernel στον κόσμο με πλήρη μαθηματική απόδειξη ορθότητας (formal verification) και capability-based μοντέλο ασφαλείας. Στο παλιό οsarena θυμάμαι ότι κάποιος φοιτητής είχε κάνει μια παρουσίασή του στο forum σε QEMU VM.
MINIX 3: Microkernel του Andrew Tanenbaum με έμφαση στην αντοχή σε σφάλματα (fault tolerance). Τρέχει κρυφά εντός του Intel Management Engine (IME) σε εκατομμύρια επεξεργαστές. Χάρη στo Minix γεννήθηκε το Linux.
GNU Hurd: Η multiserver microkernel προσπάθεια του GNU project πάνω στον Mach kernel, η οποία παραμένει πειραματική.
HelenOS & Managarm: Ακαδημαϊκά microkernels που εξερευνούν τη μεταφορά των drivers εκτός του πυρήνα (in user-space).
Το πρώτο το έχω δοκιμάσει (ε, τι στην ευχή, το όνομά μου έχει) και η λογική του είναι ότι οι drivers, τα filesystems, η δικτύωση και το γραφικό περιβάλλον εκτελούνται ως ξεχωριστές υπηρεσίες. Το managarm ήταν ένα από τα hobby/research OS του καθηγητή μου.
L4 / NOVA: Οικογένεια υπέρ-ταχέων microkernels και microhypervisors που επηρέασαν όλη τη σύγχρονη έρευνα. Ο NOVA χρησιμοποιείται επίσης ως βάση από το Genode, μεταξύ άλλων για το λειτουργικό Sculpt.

5. Συστήματα σε Rust

Redox OS: Unix-like λειτουργικό σύστημα με microkernel αρχιτεκτονική, γραμμένο σε Rust για εγγυημένη ασφάλεια μνήμης. Υποστηρίζει x86, x86-64, AArch64 και RISC-V, αλλά παραμένει pre-stable και δεν έχει ακόμη τη συμβατότητα και την ωριμότητα του Linux ή του Haiku
Theseus / Tock OS / Asterinas: Πειραματικά OSes σε Rust, σχεδιασμένα για modularity, ασφάλεια σε embedded συσκευές και επανεξέταση της αρχιτεκτονικής των OS kernels. Ειδικά το Asterinas είναι πολύ ενεργό, σύγχρονο project που προσπαθεί να δημιουργήσει Linux-compatible OS kernel σε Rust.

6. Windows Compatibility, Alt-Desktops & Post-Apocalyptic

ReactOS: Open-source προσπάθεια για πλήρη συμβατότητα (binary compatibility) με εφαρμογές και drivers των Windows/Win32. Η πιο πρόσφατη έκδοση είναι η ReactOS 0.4.16, που κυκλοφόρησε στις 29 Αυγούστου 2026. Περιλαμβάνει νέο γραφικό installer, ενιαίο Live/Boot CD και βελτιώσεις σε γραφικά, ήχο, δίκτυο και αποθηκευτικά μέσα. Παραμένει όμως σε alpha κατάσταση.
Syllabl & SkyOS: Προσπάθειες των 00s για τη δημιουργία εναλλακτικών, φιλικών desktop λειτουργικών για τον μέσο χρήστη. Αυτά πλέον υπάρχουν κυρίως ως ιστορικά projects, όχι ως ενεργές σύγχρονες επιλογές.
Collapse OS: Σχεδιασμένο για ένα μέλλον όπου η τεχνολογική υποδομή έχει καταρρεύσει. Στόχος είναι να τρέχει και να μεταγλωττίζεται σε αυτοσχέδιο, πρωτόγονο hardware (π.χ. Z80 microcontrollers).

7. Ιστορικά & Εμπορικά Διαμάντια

AmigaOS: Εξαιρετικά προηγμένο για την εποχή του, με preemptive multitasking και multimedia δυνατότητες που προσπέρασαν τα PC των 80s. Είναι κλειστού κώδικα και εμπορικό ενώ υπάρχουν δύο βασικές σύγχρονες γραμμές: το AmigaOS 3.2.x (για τα κλασικά Amiga με επεξεργαστές Motorola 68000/68020/68030/68040/68060) και το AmigaOS 4.1 Final Edition (για PowerPC-based συστήματα όπως AmigaOne, X5000, X1000, Sam460 και Pegasos II).
OS/2: Η κοινή προσπάθεια IBM και Microsoft για το επόμενο PC OS, τεχνικά ανώτερο από τα Windows 3.1/95 αλλά εμπορικά αποτυχόν. Αν και το αρχικό IBM OS/2 δεν υποστηρίζεται πλέον, η οικογένεια συνεχίζεται μέσω του ArcaOS, ενός εμπορικού OS/2-based λειτουργικού από την Arca Noae. Παραμένει 32-bit και κλειστού κώδικα, αλλά μπορεί να εκτελεί παλιές εφαρμογές OS/2, DOS και Windows 3.x, καθώς και ορισμένες μεταφερμένες εφαρμογές Linux και Windows.
NeXTSTEP: Το αντικειμενοστραφές OS της NeXT (Steve Jobs) πάνω στο οποίο βασίστηκε το σημερινό macOS/iOS και ο πρώτος Web Browser. Δεν υπάρχει πλέον ως ενεργό λειτουργικό. Η ανάπτυξή του σταμάτησε μετά την εξαγορά της NeXT από την Apple το 1996, ωστόσο η τεχνολογία του συνεχίζει ουσιαστικά να υπάρχει.
RISC OS: Σχεδιασμένο αρχικά για τους πρώτους ARM επεξεργαστές της Acorn, με εντελώς διαφορετική λογική UI. Μπορεί να εγκατασταθεί σε Raspberry Pi, εξειδικευμένα ARM συστήματα και ορισμένους παλιότερους υπολογιστές της Acorn. Δεν είναι Linux και έχει διαφορετικό γραφικό περιβάλλον, filesystem και τρόπο διαχείρισης εφαρμογών.
GEOS & QNX: Από το GEOS (που έδινε GUI σε Commodore 64) μέχρι το QNX (το βιομηχανικό microkernel RTOS που κινεί αυτοκίνητα και υποδομές). Το GEOS υπάρχει κυρίως ως ιστορικό λειτουργικό για Commodore 64/128 και παλιούς IBM PC. Η αρχική ανάπτυξη έχει σταματήσει, αλλά η κοινότητα συνεχίζει να το χρησιμοποιεί σε emulators και πραγματικό retro hardware. Υπάρχουν επίσης παραλλαγές όπως το Wheels για Commodore και το NewDeal Office για PC, όμως δεν αποτελούν σύγχρονα desktop OS. Το QNX υπάρχει και αναπτύσσεται ενεργά. Είναι εμπορικό, κλειστού κώδικα, Unix-like real-time microkernel OS για embedded συστήματα, αυτοκίνητα, ιατρικό εξοπλισμό, βιομηχανικούς ελεγκτές και ρομποτική.

8. Embedded & Real-Time OS (RTOS)

FreeRTOS & Zephyr: Μικροσκοπικοί πυρήνες πραγματικού χρόνου (RTOS) για microcontrollers με ελάχιστη RAM (KBs). Το FreeRTOS είναι ιδανικό για μικρό και απλό firmware, ενώ το Zephyr για μεγαλύτερο και πιο φορητό embedded σύστημα.
Contiki-NG / RIOT OS - ThreadX / eCos: Λειτουργικά συστήματα σχεδιασμένα αποκλειστικά για το Internet of Things (IoT) με χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και δικτύωση αισθητήρων. ThreadX και RIOT είναι οι πιο ενεργές επιλογές γενικής χρήσης ενώ το Contiki-NG είναι ιδιαίτερα δυνατό στην έρευνα και στα low-power δίκτυα. Το eCos είναι κυρίως legacy project.

9. Το «Βαθύ» OS Research Rabbit Hole

Capability-based OS (KeyKOS, EROS, Coyotos, CapROS): Συστήματα που αντικαθιστούν τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήστη με ασφαλείς αντικειμενοστραφείς λαβές (capabilities).
Genode & Muen: Frameworks και separation kernels για την κατασκευή συστημάτων υψηλής ασφάλειας από απομονωμένα components.
Barrelfish: Ερευνητικό OS (ETH Zürich/Microsoft) που αντιμετωπίζει τους πολυπύρηνους επεξεργαστές ως κατανεμημένο δίκτυο (distributed system).
Singularity (Microsoft Research): Λειτουργικό όπου το isolation των διεργασιών βασίζεται σε τύπους δεδομένων (type-safety) και managed code.
Exokernel: Φιλοσοφία όπου ο πυρήνας δεν παρέχει abstractions (filesystem, sockets), αλλά δίνει σχεδόν γυμνό πρόσβαση στο hardware στις εφαρμογές.
Language-centric OS (Lisp Machines, SqueakNOS, JX, House, Osker): Συστήματα όπου το ίδιο το λειτουργικό είναι το περιβάλλον εκτέλεσης μιας γλώσσας (Lisp, Smalltalk, Java, Haskell).
Distributed OS (Amoeba, Sprite, ChorusOS): Συστήματα σχεδιασμένα ώστε ένα ολόκληρο cluster υπολογιστών να φαίνεται στον χρήστη ως ένα ενιαίο μηχάνημα.

Έχει τύχει να δοκιμάσετε κάποιο από αυτά;
Σας τράβηξε κάτι το ενδιαφέρον;

DarkGoth

το kolibriOS το ειχα δοκιμασει αρκετα, κατι χρονια πριν σε virtualbox. ειχα μεινει κυριολεκτικα αναυδος, το τι καταφεραν να φτιαξουν στη μικροσκοπικη χωρητικοτητα μια δισκεττας, και να μεινει και κενος χωρος στη δισκεττα. απιστευα γρηγορο, εντυπωσιακη συλλογη προγραμματων για τοσο μικρο μεγεθος, ομορφο γραφικο που θυμιζε καπως windowsXP, σταθεροτατο. και μπορουσες να σετταρεις μια 2η δισκεττα να αποθηκευεις τα αρχεια σου, τις ρυθμισεις συστηματος, και πολλα αλλα, ωστε να μην πολυχρησιμοποιειται και φθειρεται η δισκεττα του λειτουργικου (βεβαια σε virtualbox που τρεχει σε ssd δεν υπαρχει τετοιο θεμα).

το templeOS το εχω δει φευγαλεα. θυμαμαι οτι ακομα και μεσα στο λειτουργικο, δεν ελειπε απο πουθενα το θεολογικο στοιχειο. απο τις ονομασιες των προγραμματων, τα εικονιδια, κλπ

το gnu/hurd, η, μαλλον το debian/hurd προγραμματιζω να το δω, μετα απο προταση του @Pantelis, προφανως μεσα σε κανα virtualbox, γιατι δεν εχω ορεξη για πειραγματα σε κανονικες εγκατστασεις

reactOS... αυτο και αν δεν το εχω φαει στη μαπα. το εχω δοκιμασει περισσοτερες φορες απ'οσες μπορω να μετρησω, και καθε φορα ειναι στην ιδια κατασταση. ωρες-ωρες μπαγκαρει ακομα και ο εγκαταστατης του με BSOD. αν καταφερεις να το εγκαταστησεις, μπορει να ψοφησει στα καλα καθουμενα ακομα και απο την πιο ασχετη ενεργεια (γιατι π.χ. εκανες δεξι κλικ στο desktop), και να μην ξαναξεκινησει ποτε. με εχει τυχει και περιπτωση να εγκατασταθει κανονικα, και με την επανεκκινηση στο τελος της εγκαταστασης, να εχει χασει τον bootloader και να μην ξεκιναει τιποτα (αυτο δεν θα το εβαζα σε κατηγορια «post-apocalyptic» γιατι αν ειναι να βασιστεις σε αυτο για την επιβιωση σου, σωθηκες)

το amigaOS, και το εχω δει και οχι. τι εννοω. υπαρχει ενα συστημα το AROS (Amiga Research Operating System), που εχει το γραφικο συστημα workbench του amigaOS, εχει ενσωματωμενο το FS-UAE για να τρεχει προγραμματα amiga, και γενικα συμπεριφερεται οπως το κανονικο amigaOS. το ειχα δει αρκετα και ειχα βρει και «δισκεττες» με προγραμματα σε καποια σελιδα σχετικη με retro amiga software (δεν θυμαμαι καθοου ονομασια αυτη τη στιγμη). σταθερο συστημα, ευχρηστο, γρηγορο, αλλα αραια και που εριχνε και κανα «guru meditation» (αυτο τι ακριβως ειναι? κατι σαν kernel panic στο λινουΚΣ?)

Hellen

DarkGoth Έχεις καλή εμπειρία.
Κάτι θυμάμαι που στο παλιό osarena έλεγες για το Kolibri.

Το Temple ναι, ήταν προσανατολισμένο σε θρησκευτικό περιεχόμενο.
Το λέει & το όνομα του. Για Μεθοδιστές ή κάτι τέτοιο.

Το menuet το λατρεύω. ❤️

Amiga έχω & πάλι από παλιό μηχάνημα του πατέρα μου.
Σε βιτρίνα πλέον αλλά υποθέτω αν το ανοίξω θα πρέπει να τρέξει κανονικά.

DarkGoth

αν οχι δημοσιευση στην κεντρικη του οσαρενα (του παλιου προφανως), θα ηταν στο φορουμ. αλλα ναι, θυμαμαι καλα οτι ειχα γραψει για το kolibriOS απο τοτε, το ποσο εντυπωσιακο ειναι σαν συστημα, και πληρως λειτουργικο και χρηστικο, ακομα και για ελαφρια καθημερινη χρηση απλα γιατι μπορει. σε αντιθεση με το reactOS που με εχει γινει ψυχολογικο τραυμα 😝🤪

το templeOS θυμαμαι καπου ειχα διαβασει, οτι ο terry davis ελεγε το ειχε γραψει συμφωνα με οδηγιες που ειχε λαβει απο τον ιδιο το θεο. οτι η αναλυση 640Χ480 ειναι οπως ο θεος θα ηθελε, και πολλα αλλα που δυστυχως δεν θυμαμαι. αν βγαλεις στην ακρη τους επικριτες που λεγανε για σχιζοφρενειες και τετοια, σιγουρα ηταν ενας απο τους πιο ιδιοφυεις προγραμματιστες της εποχης για να φτιαξει κατι τετοιο κυριολεκτικα απο το 0 και σε εντυπωσιακα μικρο χρονο

amiga, να υποθεσω κανονικη amiga. ελπιζω να εχεις βγαλει την μπαταρια για το real time clock. αυτες ηταν διαβοητες για «ξερασμα» μετα απο καποια χρονια (ειδικα αν ηταν varta, αυτες ηταν ο ιδιος ο ωξαποδω), και τα υγρα διαβρωναν την πλακετα και την κατεστρεφαν. αν ειναι σε λειτουργικη κατασταση χωρις βλαβη σιγουρα θα τρεξει. εκτος της αστοχιας της μπαταριας ρολογιου, οι amigες σαν μηχανηματα δεν παθαιναν τιποτα. και ηταν μηχανηματα που αν ηξερες, εκανες απιστευτες μοντες. εχω δει βιντεο με amiga modding (στο ιδιο το hardware), και με αυτα που κανουν μενω με το στομα ανοιχτο

το menuet δεν το εχω δει. προσπαθησα δηλαδη, αλλα δεν ετρεχε στο virtualbox. ασυμβατοτητα? κατι δεν ειχα ρυθμισει σωστα εγω στο virtualbox? το εψαξα λιγο, αλλα δεν εβγαλα ακρη και το αφησα