GNU, Hurd και Linux.
Η ιστορία ενός λειτουργικού που δεν γεννήθηκε όπως είχε σχεδιαστεί.
Μια προσωπική έρευνα για το τι υπήρχε πίσω από το GNU/Linux — από το Unix και το όραμα του GNU, μέχρι τον Hurd και την απρόσμενη εμφάνιση του Linux.
Υπάρχει μια ιστορία πίσω από το Linux που τουλάχιστον εγώ, για πολλά χρόνια γνώριζα μόνο κατά το ήμισυ.
Ξέρουμε όλοι περίπου την αρχή.
Το 1991 ένας Φινλανδός φοιτητής, ο Linus Torvalds, άρχισε να γράφει έναν Unix-like kernel. Το project μεγάλωσε, ο κώδικας κυκλοφόρησε, δημιουργήθηκαν οι πρώτες distributions και μέσα στις επόμενες δεκαετίες, το Linux βρέθηκε σχεδόν παντού.
Debian, Slackware, Red Hat, αργότερα Ubuntu, Mint και τόσες άλλες.
Αλλά όσο περισσότερο ψάχνεις την ιστορία, τόσο περισσότερο καταλαβαίνεις ότι το Linux δεν εμφανίστηκε σε κενό.
Πριν από το Linux υπήρχε το Unix.
Και ένα άλλο τεράστιο εγχείρημα:
το GNU Project.
Και τότε εμφανίζεται ένα πολύ ενδιαφέρον ιστορικό «what if»:
Τι θα γινόταν αν ο kernel του GNU, ο Hurd, είχε ολοκληρωθεί έγκαιρα;
Γιατί αυτός ήταν ο αρχικός σχεδιασμός.
Το GNU δεν ξεκίνησε για να γίνει «Linux distribution».
Ξεκίνησε για να δημιουργήσει ένα ολόκληρο ελεύθερο λειτουργικό σύστημα.
Και το Linux ήρθε αργότερα και κάλυψε ακριβώς το μεγάλο κενό που είχε απομείνει.
Αυτή η ιστορία αξίζει να τη δούμε από την αρχή.
Η αρχή δεν ήταν το Linux
Για να καταλάβουμε το GNU, πρέπει να γυρίσουμε στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Στο MIT, ο Richard Stallman είχε γνωρίσει μια κουλτούρα πληροφορικής όπου οι προγραμματιστές μοιράζονταν τον κώδικα και συνεργάζονταν ελεύθερα.
Όμως στις αρχές της δεκαετίας του '80 το τοπίο άρχισε να αλλάζει.
Το λογισμικό γινόταν όλο και περισσότερο ιδιόκτητο. Ο πηγαίος κώδικας έκλεινε, οι χρήστες αποκτούσαν περιορισμούς και η παλιότερη κουλτούρα συνεργασίας άρχισε να υποχωρεί.
Ο Stallman δεν το είδε απλώς ως τεχνική αλλαγή.
Το είδε ως ζήτημα ελευθερίας του χρήστη.
Τον Σεπτέμβριο του 1983 ανακοίνωσε την έναρξη του GNU Project, με στόχο τη δημιουργία ενός πλήρους ελεύθερου λειτουργικού συστήματος συμβατού με Unix.
Το όνομα GNU ήταν αναδρομικό ακρωνύμιο:
GNU's Not Unix.
Το GNU δεν ήταν προσπάθεια να αντιγραφεί ο κώδικας του Unix. Ήταν προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα ελεύθερο, Unix-compatible σύστημα από την αρχή.
Και αυτό έχει σημασία.
Ο στόχος δεν ήταν:
«Να γράψουμε έναν kernel.»
Ο στόχος ήταν:
«Να δημιουργήσουμε ένα ολόκληρο λειτουργικό σύστημα.»
Γιατί Unix;
Το Unix είχε ήδη αποδείξει ότι η γενικότερη σχεδίασή του μπορούσε να λειτουργήσει.
Ήταν επίσης φορητό και υπήρχε ήδη γύρω του ένα τεράστιο οικοσύστημα εργαλείων και γνώσης.
Έτσι, το GNU επέλεξε να είναι Unix-compatible. Με αυτόν τον τρόπο θα ήταν ευκολότερο για ανθρώπους που γνώριζαν Unix να μεταβούν στο νέο ελεύθερο σύστημα και να μεταφερθούν υπάρχοντα προγράμματα και πρακτικές.
Και τότε άρχισε ένα από τα μεγαλύτερα εγχειρήματα στην ιστορία του ελεύθερου λογισμικού.
Χτίζονταν ένα-ένα τα κομμάτια.
Compiler.
Shell.
Libraries.
Utilities.
Editor.
Development tools.
Και πολλά ακόμη.
Μερικά από αυτά έγιναν τόσο επιτυχημένα ώστε άρχισαν να χρησιμοποιούνται ευρύτερα πριν καν υπάρξει ολοκληρωμένο GNU operating system.
Ο GCC έγινε ένας από τους σημαντικότερους compilers του κόσμου.
Το Bash έγινε ένα από τα γνωστότερα Unix shells.
Το Emacs απέκτησε τεράστια κοινότητα.
Τα GNU utilities έγιναν βασικά εργαλεία στον Unix-like κόσμο.
Υπήρχε όμως ένα τεράστιο κενό.
Ο kernel.
Πριν από τον Hurd υπήρχε το TRIX
Εδώ υπάρχει μια μικρή ιστορική λεπτομέρεια που προσωπικά βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.
Το GNU δεν ξεκίνησε κατευθείαν με τον Hurd.
Στο GNU Manifesto αναφερόταν ήδη ένας πρωτόγονος kernel, ενώ σε GNU newsletter του 1986 ο Stallman ανέφερε ως kernel του GNU το TRIX, ένα ερευνητικό λειτουργικό σύστημα που είχε αναπτυχθεί στο MIT.
Τελικά, όμως, το GNU Project στράφηκε σε διαφορετική κατεύθυνση.
Και κάπου εδώ αρχίζει η ιστορία του Hurd.
Hurd: ένας διαφορετικός τρόπος να σχεδιαστεί ένας kernel
Γύρω στο 1990, το GNU Project άρχισε την ανάπτυξη του Hurd ως του δικού του kernel.
Η ιδέα ήταν διαφορετική από τον κλασικό Unix kernel.
Το Hurd σχεδιάστηκε γύρω από το microkernel Mach και μια συλλογή από servers που εκτελούν διαφορετικές υπηρεσίες του λειτουργικού συστήματος.
Με απλά λόγια:
αντί να βρίσκεται τεράστιο μέρος της λειτουργικότητας μέσα σε έναν ενιαίο kernel, η αρχιτεκτονική του Hurd προσπαθεί να διαχωρίσει τις υπηρεσίες σε ανεξάρτητα κομμάτια.
Η ιδέα ήταν ιδιαίτερα φιλόδοξη.
Περισσότερη modularity.
Μεγαλύτερη απομόνωση.
Μεγαλύτερη ευελιξία.
Και ένας σχεδιασμός που τουλάχιστον θεωρητικά, μπορούσε να επιτρέψει πολύ πιο ευέλικτη επέκταση του συστήματος.
Το πρόβλημα;
Η θεωρία είναι ένα πράγμα.
Η υλοποίηση είναι άλλο.
Το Hurd αποδείχθηκε πολύ δύσκολο
Η ανάπτυξη του Hurd αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη από όσο είχε αρχικά υπολογιστεί.
Το ίδιο το GNU Project αναφέρει ότι η ανάπτυξή του ήταν πολύ δυσκολότερη από τις αρχικές προσδοκίες. Το Hurd άρχισε να λειτουργεί αξιόπιστα αρκετά αργότερα, αλλά παρέμεινε μακριά από την ευρεία χρήση ως γενικού σκοπού production kernel.
Και εδώ υπάρχει μια ακόμη όμορφη λεπτομέρεια από την παλιά ιστορία του project.
Ο kernel δεν λεγόταν αρχικά Hurd.
Στον αρχικό σχεδιασμό εμφανίζεται το όνομα Alix.
Αργότερα επικράτησε το όνομα Hurd και το Alix συνδέθηκε με επιμέρους τμήματα της σχεδίασης.
Μπορεί να ακούγεται σαν λεπτομέρεια.
Για μένα, όμως, δείχνει κάτι σημαντικό:
Ο Hurd δεν ήταν μια πρόχειρη προσπάθεια.
Ήταν ένα πολύ φιλόδοξο αρχιτεκτονικό εγχείρημα.
Ίσως υπερβολικά φιλόδοξο για την εποχή του.
Και μετά ήρθε το 1991
Κάπου εδώ μπαίνει στην ιστορία ένας φοιτητής από τη Φινλανδία.
Linus Torvalds.
Το 1991 άρχισε να αναπτύσσει έναν Unix-like kernel.
Δεν ξεκίνησε με στόχο να δημιουργήσει το λειτουργικό σύστημα που θα άλλαζε τον κόσμο.
Δεν ξεκίνησε με στόχο να ανταγωνιστεί το GNU.
Ξεκίνησε έναν kernel.
Το Linux αρχικά ήταν proprietary software, αλλά το 1992 ο Torvalds το κυκλοφόρησε υπό τη GNU GPL, κάνοντάς το ελεύθερο λογισμικό.
Και τότε συνέβη κάτι σχεδόν ειρωνικό.
Το GNU είχε ήδη δημιουργήσει ένα τεράστιο μέρος των υπόλοιπων συστατικών.
Το Linux είχε αυτό που έλειπε.
Kernel.
GNU + Linux
Εδώ βρίσκεται η πραγματική γέννηση του GNU/Linux.
Δεν ήταν ότι κάποιος σχεδίασε εξαρχής ένα ενιαίο σύστημα που ονομάστηκε GNU/Linux.
Ήταν η συνάντηση δύο διαφορετικών projects.
Από τη μία:
GNU
Compiler, shell, libraries, utilities, development tools και ένα τεράστιο σύνολο ελεύθερου λογισμικού.
Από την άλλη:
Linux
Ένας ελεύθερος Unix-like kernel.
Ο συνδυασμός τους όμως δεν έγινε αυτόματα.
Χρειάστηκε σημαντική δουλειά για να συνεργαστούν τα διάφορα κομμάτια και να δημιουργηθεί ένα σύστημα που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην πράξη. Το ίδιο το GNU Project επισημαίνει ότι η ενσωμάτωση του Linux στο GNU system δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση.
Και κάπου εκεί αρχίζει να γεννιέται αυτό που σήμερα ονομάζουμε Linux distribution.
Από τον kernel στο λειτουργικό σύστημα
Ένας kernel μόνος του δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμος στον μέσο χρήστη.
Χρειάζεται shell.
Χρειάζεται libraries.
Χρειάζεται filesystem tools.
Χρειάζεται compiler και utilities.
Χρειάζεται τρόπο εγκατάστασης.
Χρειάζεται package management.
Χρειάζεται εφαρμογές.
Χρειάζεται έναν τρόπο να τα βάλεις όλα μαζί.
Αυτή ακριβώς η ανάγκη οδήγησε στη δημιουργία των πρώτων Linux distributions.
Και εδώ εμφανίζεται μια από τις σημαντικότερες:
Debian.
Το Debian ιδρύθηκε επίσημα από τον Ian Murdock στις 16 Αυγούστου 1993. Εκείνη την εποχή η ίδια η έννοια μιας Linux distribution ήταν ακόμη καινούργια. Ο Murdock ήθελε το Debian να δημιουργηθεί ανοιχτά, στο πνεύμα του Linux και του GNU. Το project υποστηρίχθηκε από το GNU Project της FSF για έναν χρόνο, από τον Νοέμβριο του 1994 έως τον Νοέμβριο του 1995.
Οι πρώτες εκδόσεις του Debian, από 0.01 έως 0.90, εμφανίστηκαν μεταξύ Αυγούστου και Δεκεμβρίου του 1993. Η 0.91 ακολούθησε τον Ιανουάριο του 1994.
Και κάπως έτσι αρχίζει να διαμορφώνεται ο κόσμος των distributions που γνωρίζουμε σήμερα.
Και ο Hurd;
Εδώ θα μπορούσε κάποιος να πει:
"Αφού υπήρχε ο Hurd, γιατί το GNU δεν περίμενε να ολοκληρωθεί;"
Η απάντηση είναι απλή:
Δεν χρειάστηκε να περιμένει.
Το Linux υπήρχε.
Και λειτουργούσε.
Ο Richard Stallman έχει γράψει ότι όταν το GNU Project ξεκίνησε τον Hurd, το 1990, δεν υπήρχε διαθέσιμος ελεύθερος Unix-like kernel που να μπορούσε να χρησιμοποιηθεί. Όταν εμφανίστηκε το Linux, το GNU Project μπορούσε πλέον να συνδυάσει το GNU system με έναν διαφορετικό kernel.
Έτσι το Linux δεν αντικατέστησε απλώς έναν έτοιμο Hurd.
Έφτασε πριν ο Hurd γίνει πραγματικά έτοιμος για ευρεία χρήση.
Και αυτό είναι μεγάλη διαφορά.
Ο Hurd δεν «πέθανε»
Σε αυτό το σημείο θα περίμενε κανείς ότι η ιστορία τελειώνει.
Linux κέρδισε.
Hurd έχασε.
Τέλος.
Όχι ακριβώς.
Ο Hurd εξακολουθεί να υπάρχει.
Το GNU Project συνεχίζει να τον αναπτύσσει και να τον παρουσιάζει ως τη δική του προσπάθεια για έναν γενικής χρήσης kernel του GNU system.
Υπάρχει επίσης το Debian GNU/Hurd.
Το Debian διατηρεί Hurd port και η ιστορία του Debian καταγράφει ότι πρόκειται για port που χρησιμοποιεί μη-Linux kernel, συγκεκριμένα το GNU Hurd πάνω στο GNU Mach.
Δεν είναι όμως ένα σύστημα που σήμερα μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμο του Debian GNU/Linux για καθημερινή production χρήση.
Και ίσως αυτό είναι το πιο δίκαιο συμπέρασμα:
Ο Hurd δεν είναι "νεκρός".
Είναι ένα ζωντανό, μικρό και ιδιαίτερο πείραμα πάνω σε μια διαφορετική αρχιτεκτονική λειτουργικού συστήματος.
Το μεγάλο ερώτημα: Τι θα γινόταν αν;
Και εδώ βρίσκεται το σημείο που προσωπικά βρήκα πιο ενδιαφέρον σε όλη αυτή την έρευνα.
Τι θα γινόταν αν ο Hurd είχε ολοκληρωθεί λίγα χρόνια νωρίτερα;
Αν το GNU είχε αποκτήσει έναν ώριμο kernel πριν εμφανιστεί το Linux;
Θα υπήρχε άραγε σήμερα Linux;
Θα είχε επικρατήσει το GNU με τον Hurd;
Θα ήταν ο κόσμος των distributions διαφορετικός;
Δεν υπάρχει τρόπος να το γνωρίζουμε.
Και είναι εύκολο, κοιτώντας πίσω από το 2026, να πούμε:
«Το Linux ήταν απλούστερο, άρα ήταν φυσικό να κερδίσει.»
Αλλά η ιστορία δεν λειτουργεί τόσο απλά.
Το Linux δεν «κέρδισε» απαραίτητα επειδή ήταν καλύτερο
Κέρδισε επειδή ήταν εκεί.
Εξελισσόταν.
Υποστηριζόταν από όλο και περισσότερο hardware.
Προσέλκυσε developers.
Πάνω του δημιουργήθηκαν distributions.
Οι distributions έφεραν χρήστες.
Οι χρήστες έφεραν πιο πολλούς developers.
Οι developers έφεραν καλύτερο hardware support και περισσότερες εφαρμογές.
Και δημιουργήθηκε ένας τεράστιος παραγωγικός κύκλος.
Αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνάμε όταν κοιτάζουμε παλιές τεχνολογίες με τη γνώση που έχουμε σήμερα.
Δεν κερδίζει πάντοτε η θεωρητικά κομψότερη αρχιτεκτονική.
Συχνά κερδίζει εκείνη που είναι:
αρκετά καλή, αρκετά διαθέσιμη και διαθέσιμη την κατάλληλη στιγμή.
GNU/Linux: δύο λέξεις για ένα ολόκληρο οικοσύστημα
Σήμερα λέμε απλώς «Linux».
Και είναι απολύτως κατανοητό.
Για τον περισσότερο κόσμο, το «Linux» σημαίνει ολόκληρο το λειτουργικό σύστημα.
Ιστορικά όμως η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Ο Linux είναι ο kernel.
Το GNU είναι ένα τεράστιο σύνολο βασικών συστατικών του συστήματος.
Και το GNU/Linux είναι ο συνδυασμός τους.
Αυτός είναι και ο λόγος που το GNU Project χρησιμοποιεί τον όρο GNU/Linux: για να δηλώσει ότι πρόκειται για το GNU system με το Linux ως kernel.
Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνεί κανείς με αυτή την ονοματολογία για να αναγνωρίσει την ιστορική πραγματικότητα.
Το Linux δεν δημιουργήθηκε μόνο του.
Το GNU δεν ολοκληρώθηκε μόνο του.
Το σύστημα που γνωρίζουμε δημιουργήθηκε από τη συνάντηση διαφορετικών έργων.
Και υπάρχει ακόμη ένα παράδοξο
Το GNU ξεκίνησε το 1983.
Το Hurd άρχισε να αναπτύσσεται ως ο kernel του GNU περίπου το 1990.
Το Linux εμφανίστηκε το 1991.
Το Linux έγινε ελεύθερο λογισμικό το 1992.
Το Debian ιδρύθηκε το 1993.
Και ο Hurd, ο kernel που είχε σχεδιαστεί για να ολοκληρώσει το αρχικό GNU system, δεν έγινε ποτέ το production-ready σύστημα που θα μπορούσε να δώσει στο GNU τη μαζική διάδοση που τελικά απέκτησε το GNU/Linux.
Δεν είναι λίγο ειρωνικό;
Το GNU προηγήθηκε του Linux.
Το Hurd προοριζόταν να είναι ο kernel του GNU.
Το Linux ήρθε αργότερα.
Και τελικά το Linux έγινε ο kernel πάνω στον οποίο το GNU οικοσύστημα απέκτησε την παγκόσμια διάδοση που γνωρίζουμε.
Τελικά, τι ήταν όλο αυτό;
Αν έπρεπε να το συμπυκνώσω σε λίγες γραμμές, θα έλεγα το εξής:
Το Unix έδειξε ότι μπορεί να δημιουργηθεί ένα ισχυρό, φορητό και γενικής χρήσης λειτουργικό σύστημα με μια συγκεκριμένη φιλοσοφία.
Το GNU προσπάθησε να ξαναδημιουργήσει αυτή την ιδέα ως ελεύθερο λογισμικό.
Ο Hurd ήταν η προσπάθεια να αποκτήσει το GNU τον δικό του kernel, με μια διαφορετική και ιδιαίτερα φιλόδοξη αρχιτεκτονική.
Το Linux εμφανίστηκε ως ένας ανεξάρτητος Unix-like kernel και τελικά συμπλήρωσε το μεγάλο κενό του GNU system.
Οι distributions πήραν αυτά τα κομμάτια και τα μετέτρεψαν σε λειτουργικά συστήματα που μπορούσε να εγκαταστήσει και να χρησιμοποιήσει ο κόσμος.
Και κάπως έτσι φτάσαμε από έναν κόσμο όπου το Unix ήταν κυρίως ακαδημαϊκό και εμπορικό εργαλείο, σε έναν κόσμο όπου το Linux βρίσκεται σχεδόν παντού.
Επίλογος
Όταν ξεκίνησα να ψάχνω αυτή την ιστορία, η αρχική μου ερώτηση ήταν σχετικά απλή:
«Τι υπήρχε πριν από το Linux;»
Περίμενα να βρω μερικές παλιές distributions, ίσως το Unix, ίσως το BSD.
Τελικά βρέθηκα πολύ πιο πίσω.
Στο GNU.
Στο όραμα του Stallman για ένα πλήρως ελεύθερο Unix-like λειτουργικό σύστημα.
Στον Hurd, έναν kernel που προσπάθησε να υλοποιήσει αυτό το όραμα με έναν διαφορετικό τρόπο.
Και τελικά στον Linus Torvalds, ο οποίος το 1991 έγραψε έναν kernel χωρίς να γνωρίζει ότι θα γινόταν το κομμάτι που έλειπε από το GNU.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον μάθημα από όλη την ιστορία.
Η τεχνολογία δεν εξελίσσεται πάντοτε σύμφωνα με το αρχικό της σχέδιο.
Μερικές φορές μια ιδέα είναι πολύ φιλόδοξη.
Μερικές φορές μια άλλη ιδέα εμφανίζεται την κατάλληλη στιγμή.
Και μερικές φορές δύο διαφορετικές προσπάθειες, που ξεκίνησαν για διαφορετικούς λόγους και από διαφορετικούς ανθρώπους, συναντιούνται και δημιουργούν κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είχε φανταστεί οποιοσδήποτε από τους δύο.
Το GNU ήθελε ένα ελεύθερο λειτουργικό σύστημα.
Ο Hurd ήθελε να γίνει ο kernel του.
Το Linux ξεκίνησε ως ένας Unix-like kernel.
Και τελικά, από όλα αυτά μαζί, προέκυψε κάτι που σήμερα χρησιμοποιούμε καθημερινά και συχνά θεωρούμε αυτονόητο:
το GNU/Linux.
Και κάπου εκεί παραμένει ένα μικρό, επίμονο ερώτημα:
Αν ο Hurd είχε προλάβει το Linux, θα μιλούσαμε σήμερα για Linux ή θα μιλούσαμε για GNU;
Ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εναλλακτικές ιστορίες στην ιστορία των λειτουργικών συστημάτων.
Μια προσωπική σημείωση για την έρευνα
Δεν είμαι επιστήμονας υπολογιστών και δεν γράφω αυτό το κείμενο ως ειδικός στην ιστορία των λειτουργικών συστημάτων.
Είμαι απλώς ένας άνθρωπος που αγαπά το Linux και όσο το ψάχνει, ανακαλύπτει ότι πίσω από αυτό υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη και πιο ενδιαφέρουσα ιστορία απ' ό,τι φαίνεται στην αρχή.
Έτσι ξεκίνησα να ψάχνω.
Από το Linux πήγα στο GNU, από το GNU στον Hurd, από εκεί στο Unix και τελικά σε ανθρώπους, projects και ιδέες που προηγήθηκαν κατά πολύ του Linux.
Τα Αγγλικά μου επίσης δεν είναι άψογα. Γι' αυτό προσπάθησα να βασιστώ όσο μπορούσα σε πρωτογενείς και επίσημες πηγές και να αποδώσω στα ελληνικά το νόημά τους χωρίς να κάνω το κείμενο τεχνικό ή δυσνόητο.
Δεν διεκδικώ το αλάθητο.
Αν κάποιος βρει ιστορική ανακρίβεια ή έχει καλύτερη πρωτογενή πηγή για κάποιο σημείο, θα χαρώ να τη μοιραστεί.
Άλλωστε, αυτό είναι ένα από τα πράγματα που μου αρέσουν περισσότερο σε όλο αυτό το σύμπαν:
η γνώση είναι εκεί έξω, ο κώδικας είναι εκεί έξω και μπορείς να ψάξεις μόνος σου.
Πηγές της έρευνας
GNU Project / Free Software Foundation
• Overview of the GNU System — η επίσημη ιστορική αναδρομή του GNU Project: η ανακοίνωση του 1983, το GNU Manifesto, η δημιουργία των βασικών συστατικών και η εμφάνιση του Linux. (GNU)
GNU Project — Overview of the GNU System
• The GNU Project — About the GNU Project — αναλυτικότερο ιστορικό του GNU, συμπεριλαμβανομένης της μετάβασης από το GNU kernel project στο GNU/Linux. (GNU)
GNU Project — The GNU Project
• Linux and GNU — ιδιαίτερα χρήσιμο για την ιστορική σχέση GNU–Linux και για το γιατί το Linux μπόρεσε να καλύψει το κενό του GNU. (GNU)
GNU Project — Linux and GNU
• The Hurd — History — για την ιστορία του Hurd, το αρχικό TRIX, το Alix και την εξέλιξη προς την αρχιτεκτονική του Hurd. (GNU)
GNU Hurd — History
• The Hurd and Linux — Richard Stallman — πολύ χρήσιμο για να καταλάβει κανείς γιατί το GNU Project ξεκίνησε τον Hurd πριν εμφανιστεί το Linux και πώς αντιμετωπίστηκε η εμφάνιση του Linux. (GNU)
Richard Stallman — The Hurd and Linux
• About the GNU Operating System — συγκεντρωτικό σημείο για την ιστορία και τα πρωτότυπα ιστορικά κείμενα του GNU, μεταξύ άλλων την αρχική ανακοίνωση του 1983 και το GNU Manifesto. (GNU)
GNU Project — About the GNU Operating System
Debian Project
• A Brief History of Debian — η επίσημη ιστορία του Debian, από την ίδρυση του project το 1993 μέχρι την εξέλιξή του. (Debian)
Debian — A Brief History of Debian
• A Detailed History — The 0.x Releases — για τις πρώτες εκδόσεις Debian 0.01–0.90, τη 0.91 και τις πρώτες προσπάθειες δημιουργίας του Debian ως distribution. (Debian)
Debian — Detailed History
• Debian Sources — project-history — παλαιότερο ιστορικό υλικό και πρωτογενείς μαρτυρίες από ανθρώπους των πρώτων χρόνων του Debian. (Debian Sources)
Debian Sources — Project History
Το κείμενο γράφτηκε από προσωπικό ενδιαφέρον και αγάπη για το Linux, το GNU και γενικότερα την ιστορία του ελεύθερου λογισμικού. Οι πηγές παρατίθενται, ώστε όποιος θέλει να μπορεί να συνεχίσει την έρευνα μόνος του.
Σκόρπιες γνώσεις και απορίες πολλών ετών(14) , τις έκανα ένα κειμενάκι. Ελπίζω όχι κουραστικό.
__