Πριμιτιβισμός: Τι είναι αυτό;
Ίσως, θα έχετε ακούσει κάτι που, μάλλον, τα προσεχή χρόνια, θα κάνει έντονη την εμφάνισή του, ένα “κίνημα” που ονομάζεται “πριμιτιβισμός”. Και καθώς πρόκειται για κάτι που αφορά τεχνολογία, είναι βέβαιη η πιο ισχυρή ανάδυσή του, σε μια εποχή που η τεχνολογία χρησιμοποιείται ως όπλο για χειραγώγηση, καταστολή και έλεγχο των κοινωνιών.
Τι είναι όμως αυτό, καθώς ο όρος και τα όσα πρεσβεύει δεν είναι νέα και με το πέρασμα των χρόνων έχουν αλλοιωθεί και χρησιμοποιηθεί διαφορετικά;
Μια βασική έννοια του όρου, αποτελεί ο ακόλουθος ορισμός που έχει άμεση σχέση με την Τέχνη:
πριμιτιβισμός (τέχνη): Η τάση ανακάλυψης ή επανεκτίμησης, μελέτης και μίμησης της τέχνης παλαιότερων λαών και πολιτισμών.
Ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως για τις εικαστικές τέχνες και προέρχεται από τη γαλλική λέξη primitif (= πρωτόγονος)· ωστόσο ο χαρακτηρισμός πρωτόγονος έχει πολλές σημασίες, καθώς σημαίνει τόσο την τέχνη λαών με μη τεχνολογικούς πολιτισμούς όσο και το έργο καλλιτεχνών του 14ου και 15ου αι., οι οποίοι προηγήθηκαν της Αναγέννησης (Βιεννέζοι, Γάλλοι, Φλαμανδοί, Ισπανοί κ.ά.) και, επίσης, το έργο σύγχρονων καλλιτεχνών που μιμούνται την αυθόρμητη και πηγαία παιδική ζωγραφική.
Ο όρος πρωτόγονος δεν διατηρεί τίποτε από την αρχική υποτιμητική έννοια της ατέλειας και της κακοτεχνίας· η σύγχρονη κριτική της τέχνης δεν δέχεται ότι οι μεσαιωνικοί καλλιτέχνες ήταν μόνο πρόδρομοι της αναγεννησιακής τελειότητας, όπως επίσης δεν θεωρεί ατελή την τέχνη των μεγάλων αρχαίων πολιτισμών (την ασσυροβαβυλωνιακή, την αιγυπτιακή, τη μινωική κ.ά.).
Ήδη στον 16ο και στον 17ο αι. ορισμένοι λόγιοι και συγγραφείς άρχισαν να ενδιαφέρονται για τον Μεσαίωνα· ωστόσο, το ενδιαφέρον για τους αρχαίους πολιτισμούς άρχισε να εντείνεται μόνο από τον 18ο αι. και μετά.
Το 1725, το έργο Νέα επιστήμη (Scienza Nuova) του Ιταλού φιλοσόφου Τζαμπατίστα Βίκο έστρεψε το ενδιαφέρον στον αρχαϊκό κόσμο, στους ιδρυτές της γλώσσας, των εθίμων, της φιλοσοφίας. Στις αρχές του 19ου αι. εμφανίστηκαν συγγράμματα για τη μεσαιωνική τέχνη.
Τα συγγράμματα του Εζέν Εμανουέλ Βιολέ-λε-Ντικ έστρεψαν την προσοχή στη μεσαιωνική αρχιτεκτονική, όπως και του Τσικονιάρα στη γλυπτική. Ακολούθησαν τα νεομεσαιωνικά κινήματα των Γερμανών Ναζωραίων, των Ιταλών πουριστών, των Άγγλων προραφαηλικών, των Γάλλων πριμιτιβιστών κ.ά.· ο κυριότερος όμως υποστηρικτής του π. ήταν ο Άγγλος κριτικός τέχνης Τζον Ράσκιν.
Στο τέλος του 19ου αι. και στις αρχές του 20ού πολλοί καλλιτέχνες δημιούργησαν πριμιτιβιστικά έργα· στο τέλος του 19ου αι. ο Πολ Γκογκέν, αναζητώντας μια νέα αγνή και απλή ζωγραφική έκφραση, κατέφυγε στα νησιά της Πολυνησίας.
Στις αρχές του 20ού αι. πολλοί ζωγράφοι ανακάλυψαν την πρωτόγονη γλυπτική των λαών της Αφρικής και το 1904 οι φοβιστές Μορίς ντε Βλαμένκ και Ανρέ Ντερέν, καθώς και ο Ανρί Ματίς, έδωσαν μερικά δείγματα· ο Πάμπλο Πικάσο θεμελίωσε τον κυβισμό πάνω στη γεωμετρική απλότητα που παρουσιάζουν τα συνθετικά επίπεδα των αφρικανικών γλυπτών.
Ο Ζορζ Ρουό και ο Αμεντέο Μοντιλιάνι επίσης εμπνεύστηκαν για ένα ορισμένο διάστημα από την τέχνη των αφρικανικών λαών. Στη Γερμανία ο π. αντιπροσωπεύθηκε κυρίως από τους ζωγράφους της ομάδας Μπρίκε (Γέφυρα) και στην κεντρική Ευρώπη από μεμονωμένους καλλιτέχνες όπως ο Ελβετός Πάουλ Κλέε, ο οποίος υπήρξε ανάμεσα στους πρωτοπόρους της λεγόμενης παιδικής τέχνης.
Στο πλαίσιο του ιδιαίτερη θέση έχουν οι ναΐφ (απλοϊκοί) καλλιτέχνες (βλ. λ. ναΐφ), που κίνησαν το ενδιαφέρον της κριτικής, ενώ οι ατομικές και ομαδικές εκθέσεις τους είχαν αξιοσημείωτη απήχηση στο κοινό.
Βλέπουμε δηλαδή πως η ονομασία του καλλιτεχνικού αυτού ρεύματος βγαίνει από τη γαλλική λέξη primitif, που σημαίνει “πρωτόγονο” και αντιπροσωπεύει την άρνηση της ακαδημαϊκής τέχνης.
Ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο ρεύμα αλλά όχι διακριτό. Ένα έργο πριμιτιβιστικό έχει μία μορφολογική απλότητα, δύναμη και μία συναισθηματική παρουσία που είχε χαθεί από την δυτική, ακαδημαϊκή τέχνη.
Οι μοντερνιστές σε κάθε πριμιτίφ στοιχείο δείχνουν πως δεν εξιδανικεύουν τον Δυτικό πολιτισμό με μια ίσως “προσβλητική” απλούστευση. Τα στοιχεία της συγκεκριμένης τάσης είναι η δύναμη, το σφρίγος, η παραφροσύνη, η ολότητα και η αλήθεια.
Έχουμε πιο απλά, ένα κίνημα της Δυτικής τέχνης που δανείζεται οπτικές φόρμες από μη δυτικούς ή προϊστορικούς λαούς που κοιτάζει στην πρόωρη ανθρώπινη ιστορία και την μη-δυτική ή τέχνη των παιδιών για την έμπνευση και χρησιμοποιεί τα θέματα ή τα υφολογικά στοιχεία από προϊστορία και φυλετικούς πολιτισμούς.
Όμως όλη αυτή η άμεση ανάδειξη του καλώς εννοούμενου “πρωτόγονου”, κατά την διάρκεια του χρόνου επεκτάθηκε παίρνοντας και άλλες θεωρήσεις, όπως για παράδειγμα του πριμιτιβισμικού ρατσισμού. Εδώ όμως θα πρέπει να τονιστεί πως ο πριμιτιβισμός ήταν η κατασκευή των εξωτερικών παρατηρητών που ψάχνουν για τις λύσεις στα προβλήματα της κοινωνίας τους. Η εικόνα που δημιουργείται της Αφρικής ως σκοτεινό συνταραγμένο καζάνι του φύλου και της δεισιδαιμονίας - η αποκαλούμενη “Σκοτεινή Ήπειρος” - εντελώς παραπλανητικός που προορίστηκε να προκαλέσει.
Πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα προέλευσης του πριμιτιβισμού μπορούν να επισημανθούν στην αίσθηση της ανωτερότητας των Ευρωπαίων προς εκείνους που είχαν κατακτήσει, λαμβάνοντας υπόψη και τις επικρατούσες αβεβαιότητες για τον πολιτισμό τους, και την προοπτική του να περιέλθει σε ένα “εκφυλισμένο” κράτος.
Ως ένα ενδιαφέρον ρεύμα, επικεντρωμένο στην φύση του ανθρώπου σε αρμονία με τον πλανήτη, ίσως και το βαθύ ένστικτο του πρωτογονισμού που “υπάρχει στο dna μας”, δεν ήταν δυνατό να μην έρθει κοντά με αναρχικές προσεγγίσεις και έτσι σύντομα ο όρος είχε γίνει αλληλένδετος με τον Αναρχοπρωτογονισμό, ενός κλάδου του πράσινου αναρχισμού και μία τάση του οικολογικού κινήματος που εστιάζει στην μετάβαση από τις πρώιμες τροφοσυλλεκτικές και θηρευτικές κοινωνίες στις αγροτικές κοινότητες, ως αιτία της ανάδυσης ιεραρχικών κοινωνιών, της αλλοτρίωσης των ανθρώπων και της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος.
Από τους υποστηρικτές της θεωρίας αυτής προτείνεται η επιστροφή σε «μη-πολιτισμένους» τρόπους ζωής μέσω της αποβιομηχάνισης, της κατάργησης του καταμερισμού της εργασίας και της εξειδίκευσης, και εγκατάλειψη της τεχνολογίας. Η επιστήμη, όπως και η τεχνολογία, θεωρείται ως μη ουδέτερη, και πιστεύεται ότι πάντα ενσωματώνει τις αξίες και τους σκοπούς όσων την παράγουν και την ελέγχουν.
Ο αναρχοπρωτογονισμός ασκεί κριτική κυρίως σε δύο ζητήματα: Τον πολιτισμό και την τεχνολογία. Έπειτα από διάφορες διενέξεις, το πρόθεμα «αναρχο-» αφαιρέθηκε και ονομάζεται πλέον πρωτογονισμός ή πριμιτιβισμός.
Πηγή έμπνευσης για τον πριμιτιβισμό αποτελούν οι λουδίτες. Γνωστότερος θεωρητικός του είναι ο Τζων Σερζάν.
ℹ️: Λουδισμός ή Λουδιτισμός (αγγλ. Luddism) είναι κίνημα που ξεκίνησε τον 19o αιώνα στην Αγγλία, από υφαντουργούς οι οποίοι εξεγέρθηκαν κατά των νεοκατασκευασθέντων μηχανημάτων της βιομηχανικής επανάστασης, που σκοπό είχαν τη μείωση του εργατικού προσωπικού και κατά συνέπεια την έκλειψη της εργασίας τους ως τεχνίτες.
Οι Λουδίτες μπροστά στον κίνδυνο να χάσουν τη δουλειά τους από, χαμηλόμισθους και χαμηλής κατάρτισης, εργάτες που χειρίζονταν τους ηλεκτροκίνητους αργαλειούς, τις μηχανές ραψίματος και τις μηχανές γνεσίματος, κατέφυγαν σε εχθροπραξίες με την κυβέρνηση της Βρετανίας και τον βρετανικό στρατό, κυρίως από το 1811 μέχρι το 1813.
Η ακριβής προέλευση του ονόματος Λουδισμός και Λουδίτες είναι ασαφής, αλλά κυρίαρχη άποψη είναι ότι ονομάστηκαν έτσι από τον Νεντ Λουντ (Ned Ludd), ο οποίος λέγεται ότι έσπασε δυο μηχανές γνεσίματος το 1779.
Το όνομά του έγινε εμβληματικό της καταστροφής μηχανών και εξελίχθηκε στον φανταστικό ‘στρατηγό Λουντ’ ή ‘βασιλιά Νεντ Λουντ’, μια μυθική φιγούρα που, ως άλλος Ρομπέν των Δασών, ζούσε στο Δάσος του Σέργουντ στο Νότιγχαμ και φερόταν ως ηγέτης της εξέγερσης.
Όμως, έπειτα από διάφορες διενέξεις, το πρόθεμα “άναρχο-” αφαιρέθηκε και ονομάζεται πλέον Πρωτογονισμός ή Πριμιτιβισμός, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν χρησιμοποιείται. Πριν κάποια χρόνια στο Μεξικό, δημιουργήθηκε ένα κάλεσμα για το συντονισμό μιας συνάντησης αναρχοπρωτογονισμού που αναφέρουν τα εξής:
Αυτό το προπαρασκευαστικό κάλεσμα είναι μια ανοιχτή πρόσκληση σε όλους όσους ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν ενεργά στη διοργάνωση της συνάντησης ή να προτείνουν συγκεκριμένες θεματικές συζητήσεων, δράσεων, εργαστηρίων, παρουσιάσεων ή οποιασδήποτε δραστηριότητας σχετίζεται με το οικοαναρχικό κίνημα και τον αγώνα ενάντια στην Κυριαρχία παγκοσμίως.
Προτείνουμε θεματικές συζητήσεων ανθρωπολογικές, ψυχολογικές, φιλοσοφικές κ.α καθώς και εργαστήρια μετάδοσης πρακτικών γνώσεων σε σχέση με την αυτοοργάνωση σε περιβάλλοντα πιο φυσικά και άγρια.
Το κάλεσμα για τη συμμετοχή στη διοργάνωση αυτής της συνάντησης γύρω από τη θεωρία και την πράξη βασίζεται στη συνδημιουργία και είναι ξεκάθαρα ανοιχτό και ελεύθερο:
- Γνωρίζεις κάποιες τεχνικές επιβίωσης;
- Γνωρίζεις τρόπους μη κυριαρχικούς για τη διάδρασή σου με τη φύση;
- Έχεις κάποια πρωτοβουλία που θα ήθελες να προβάλλεις και/ή να ενσωματώσεις μέσα από τον αγώνα του πρωτογονισμού;
- Έχεις κάποια θεματική πρόταση για συζήτηση ανάμεσα σε αναρχικούς, πρωτογονιστές και φίλους;
Είναι παραπάνω από σαφές πως πρόκειται για ένα κίνημα που επαναρυθμίζει τις κοινωνικές δομές και την έννοια του κράτους.
Όπως αναφέρει ο Pierre Clastres:
Οι πρωτόγονες κοινωνίες είναι κοινωνίες χωρίς κράτος: αυτή η πραγματολογική κρίση, σωστή καθεαυτή, υποκρύπτει στην πραγματικότητα μια γνώμη, μια αξιολογική κρίση, η οποία κλονίζει παρευθύς τη δυνατότητα να συσταθεί μια πολιτική ανθρωπολογία ως αυστηρή επιστήμη. Αυτό που στην ουσία δηλώνεται είναι ότι οι πρωτόγονες κοινωνίες στερούνται κάτι -το κράτος- το οποίο, όπως και σε κάθε άλλη κοινωνία -τη δική μας, λόγου χάρη- τους είναι απαραίτητο…
Αν και παρά την κατάργηση του προθέματος “αναρχο-”, ο όρος ακόμα χρησιμοποιείται είναι γεγονός πως ο αναρχο-πρωτογονισμός σχετίζεται με άλλες αναρχικές τάσεις. Για παράδειγμα: οι Βιομηχανικοί Εργάτες του Κόσμου, είναι μία αναρχική οργάνωση η οποία είναι συνήθως αντίθετη με τους αναρχο-πριμιτιβιστές – για προφανείς λόγους.
Όταν οι αναρχο-πρωτογονιστές επιδιώκουν τη διακοπή των πειραμάτων γενετικής μηχανικής, πυρηνικών πειραμάτων ή άλλες τεχνο-βιομηχανικές πρακτικές που είναι απροκάλυπτα επιζήμιες, πολλοί αναρχοσυνδικαλιστές θα ήθελαν απλά να προσπαθήσουν και να διαχειριστούν μόνοι τους τις διαδικασίες και τα αποτελέσματα μιας τέτοιας δραστηριότητας.
Μια καλή συνόψιση των βασικών αρχών και θέσεων των αναρχο-πρωτογονιστών, έχει κάνει το rabidproletarians.espivblogs.net που αναφέρει τα εξής:
- Η ανθρωπότητα μπορεί να ζήσει μία υγιεινή, ευτυχισμένη και βιώσιμη ζωή – χωρίς γραφειοκρατικά κυβερνητικά όργανα που αναστέλλουν τις επιδιώξεις της.
- Αντίθετα με την πλειονότητα της ρεβιζιονιστικής ιστορίας (που συνήθως γράφουν αδαείς ή απροκάλυπτα προκατειλημμένοι ιστορικοί), η δομή των πρωτόγονων κοινωνιών συνήθως δεν ήταν αυστηρά ιεραρχική, δεν κυριαρχούνταν από την πατριαρχία και δεν ήταν ένας συνεχής πόλεμος μεταξύ γειτόνων.
- Η ζωή στις πρωτόγονες κοινωνίες δεν ήταν «βρώμικη, βίαιη και μικρή». Αρκεί να σκεφτεί κάποιος πως όταν οι Ευρωπαίοι εισέβαλαν (για να «εκπολιτίσουν») στο «νέο κόσμο», μαστίζονταν απ’ την πανούκλα και τους φριχτούς πολέμους μεταξύ των βασιλείων και των αντίπαλων θρησκειών τους. Οι υγιέστεροι και οι πιο ειρηνικοί άνθρωποι του πλανήτη δέχτηκαν επίθεση από τους πολιτισμένους Ευρωπαίους που είχαν το μικρότερο προσδόκιμο ζωής στη Γη. Ενώ τα σύγχρονα φάρμακα μπορούν να προσφέρουν κάποια ευεργετικά αποτελέσματα (μαζί με τις ανάλογες παρενέργειες). Oι πρωτόγονοι είχαν συχνά έναν υγιέστερο τρόπο ζωής και διατροφής, παρήγαγαν και ζούσαν με ελάχιστη ρύπανση, δεν υπέφεραν από τεχνολογικά ατυχήματα που σχετίζονται με αυτοκίνητα ή βιομηχανικά περιβάλλοντα και συνήθως γνώριζαν τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών και των φαρμακευτικών πρακτικών που χρειάζονταν για να επιβιώσουν. Επίσης ο τύπος των πολέμων που έκαναν δεν ήταν σε καμιά περίπτωση τόσο βίαιος και ολοκληρωτικός σαν τους σύγχρονους «πολιτισμένους» πολέμους.
- Οι πρωτόγονες κοινωνίες δεν αποτελούνταν (και δεν αποτελούνται) από ηλίθιους και μη-ευφυείς ανθρώπους. Το αντίθετο μάλιστα. Το ότι πρωτόγονες κοινωνίες διαλύθηκαν από την πολεμική μηχανή και τις ασθένειες που τους προκλήθηκαν από τις πολιτισμένες κοινωνίες δεν αλλάζει αυτό το γεγονός.
- Η εκτεταμένη χρήση πολλών βλαβερών τεχνικών και διεργασιών ήταν αυτή που επέφερε την ταχεία εφαρμογή περιορισμών και ανθυγιεινών επιβολών – συμπεριλαμβανομένης της αγροτικής ανάπτυξης (πέρα από την βασική κηπουρική) και την ανάπτυξη της επίσημης γραφής γλώσσας. Αυτές οι διαδικασίες, με τη σειρά τους, συνέχισαν να αναπτύσσουν ακόμα πιο επιβλαβείς τεχνολογικές προοπτικές και διαδικασίες. Πολλοί επιστήμονες σήμερα συχνά διαχωρίζουν τη θέση τους από τα αποτελέσματα των πράξεων τους, για να μην συνδέονται με αυτές, όταν η έρευνα τους χρησιμοποιείται με διαφορετικό τρόπο από το σχέδιο πάνω στο οποίο εργάστηκαν. Κλασσικά παραδείγματα που μπορούμε να συμπεριλάβουμε είναι του Άλφρεντ Νόμπελ (που προσπάθησε να κάνει ευκολότερη την εξόρυξη όταν εφηύρε το δυναμίτη) και του Άλμπερτ Άινσταϊν (που δεν είχε αρχικά συνειδητοποιήσει πως η εργασία του θα οδηγούσε στην «ατομική εποχή» και θα απελευθέρωνε τις δυνάμεις για πυρηνικό πόλεμο).
- Η χρήση της τεχνολογίας ενάντια στον τεχνο-βιομηχανικό πολιτισμό θα πρέπει να τεθεί σε μία πραγματική βάση. Σε κάποιες περιπτώσεις φαίνεται πως μερικοί άνθρωποι σε μία σύγχρονη κοινωνία δεν έχουν άλλη επιλογή εκτός απ’ τη χρήση τεχνολογικών μέσων στην καθημερινότητά τους. Όταν υπάρχει η αλόγιστη και ανεύθυνη χρήση της τεχνολογίας πρέπει πιθανώς να κριτικάρεται βαθύτερα από το να «χαζέψεις» λίγο στην τηλεόραση ή το να χρησιμοποιήσεις έναν υπολογιστή μιας και δεν είναι και το χειρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Η καθαρότητα είναι για το πόσιμο νερό και συχνά είναι δύσκολο να διακρίνεις την ιδεολογική καθαρότητα κάποιου. Η ουσία γενικά είναι, να χρησιμοποιείται η τεχνολογία ενάντια στις χειρότερες πτυχές της τεχνο-βιομηχανικής κοινωνίας. Η παραπάνω πάντως θέση(τεχνολογία ενάντια στην τεχνολογία), σε πολλές περιπτώσεις, προσδίδει σωστά στους αναρχο-πριμιτιβιστές το «προσωνύμιο» νεολουδδίτες.
- Πέρα απ’ τις άμεσες φυσικές καταστροφές που είναι απόρροια του τεχνο-βιομηχανικού πολιτισμού στην ανθρωπότητα και τον πλανήτη υπάρχει μία περιοριστική και επίπονη ψυχολογική πτυχή η οποία προέρχεται από τη ζωή μέσα σε μία τέτοια κοινωνία. Ακόμα και αν ο πολιτισμός δεν οδηγούσε στη μαζική εξαφάνιση, και ακόμα κι αν ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων δεν αντιμετώπιζε το πρόβλημα της πείνας, του λιμού και των πολέμων, θα εξακολουθούσε να μειώνει την ποιότητα ζωής αυτών που ζουν μέσα του. Ζώντας κοντά σε ένα αμόλυντο φυσικό περιβάλλον έχουμε ψυχολογικά πλεονεκτήματα τα οποία είναι εκ διαμέτρου αντίθετα με το να βρίσκεσαι στο μποτιλιάρισμα, να δουλεύεις στη γραμμή παραγωγής ή να ξημεροβραδιάζεσαι μπροστά σε μία τηλεόραση ή έναν υπολογιστή. Ο πολιτισμός καταπνίγει την ψυχική μας υγεία, τη δημιουργικότητα και την αντίληψη του κόσμου που μας περιβάλει. Η άμεση επαφή και η αλληλεπίδραση με το φυσικό περιβάλλον προσφέρει περισσότερα πλεονεκτήματα από τις εξομοιώσεις ή τις φιλτραρισμένες αναπαραστάσεις της ζωής.
Κλείνοντας θα πρέπει να αναφέρουμε και άλλη μια διάσταση που του αποδίδεται αυτή την στιγμή, η οποία φυσικά εμπίπτει στην προπαγάνδα και παραπληροφόρηση και αποτελεί εθνικιστική.φασίζουσα γλώσσα:
Είναι λοιπόν παραπάνω από βέβαιο πως, καθώς η πολιτική αρχίζει να αποκτά ολοένα και περισσότερο ένα επιπρόσθετο βιολογικό - επιβιωτικό χαρακτήρα (και απουσιάζει προς το παρόν ένα απελευθερωτικό πρόταγμα οργανωμένης στρατηγικής διεξόδου), θα γίνουμε μάρτυρες ενός ιδιότυπου κοινωνικοπολιτικού μιμητικού πριμιτιβισμού. Ήτοι μιας πρωτόγνωρης και πρωτόγονης μορφής κοινωνικών ερίδων, συγκρούσεων και συνομαδώσεων που θα συνδιαμορφώνουν τις μικρές ή μεγάλες δίνες μιας μεταβατικής εποχής καταιγιστικής ανομικής αταξίας και με δεσπόζουσες:
-Τις τυφλές, απονενοημένες και αποϊδεολογικοποιημένες εξεγέρσεις (ένα από τα γνωρίσματα άλλωστε και των ελληνικών «δεκεμβριανών»).
-Την εισαγωγή δυσβάσταχτων αλλοδαπών δημογραφικών επιβαρύνσεων (γενικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση) ως αποτέλεσμα περισσότερο της ολιγαρχικής επιχειρηματικής και (δικομματικής – διακομματικής) πολιτικής βούλησης και διαπλοκής και λιγότερο των “αφύλαχτων συνόρων”.
Εμείς απλά κάναμε μια μικρή έρευνα για τον όρο και από εκεί και πέρα ο καθένας μπορεί να σχηματίσει την άποψή του.
Όμως, δεν μπορούμε να μην αναρωτηθούμε;
Πόση είναι η απόσταση από τις σημερινές δυτικές κοινωνίες στην παλαιολιθική εποχή, αν κοπεί το ρεύμα για 30-40 ημέρες; Πόσο σύντομα θα γυρίσει πίσω η ανθρωπότητα αν χαθεί η ενέργεια;