Ο νόμος 4174/2013 δεν είναι πια μια πρόσφατη απειλή. Είναι ο θεμέλιος λίθος ενός ολοκληρωμένου, αυτοματοποιημένου μηχανισμού επιτήρησης.
1. Ο έλεγχος δεν χρειάζεται πια εισαγγελέα στον καναπέ:
Τότε ο φόβος ήταν μήπως οι εφοριακοί και οι εισαγγελείς εισβάλλουν στα σπίτια με εντολές, κουβαλώντας φυσική παρουσία και ψάχνοντας σκληρούς δίσκους.
Σήμερα ο έλεγχος είναι αλγοριθμικός και αόρατος. Με την πλήρη λειτουργία των myDATA, την καθολική διασύνδεση των POS, την ηλεκτρονική τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο και τα αυτοματοποιημένα συστήματα διασταύρωσης τραπεζικών λογαριασμών (Elenxis / TAXIS), η εφορία δεν χρειάζεται να έρθει στο σπίτι σου. Τα δεδομένα σου ζουν ήδη σε κρατικά και ιδιωτικά cloud. Ο έλεγχος γίνεται με το πάτημα ενός κουμπιού από αλγόριθμους που σκανάρουν τζίρους, δαπάνες και περιουσιακά στοιχεία.
2. Η κατάργηση του απορρήτου ως μόνιμη κανονικότητα:
Το τραπεζικό απόρρητο και η ψηφιακή ιδιωτικότητα δεν απειλούνται απλώς· έχουν θεσμικά καταργηθεί στο όνομα της πάταξης της φοροδιαφυγής και της «ασφάλειας». Κάθε συναλλαγή, κάθε ψηφιακό ίχνος, οι κινήσεις καρτών, ακόμη και τα δεδομένα υγείας ή οι επικοινωνίες, είναι ενταγμένα σε ένα πλέγμα διαρκούς καταγραφής. Ο πολίτης αντιμετωπίζεται εκ προοιμίου ως ύποπτος, του οποίου η οικονομική και ψηφιακή ζωή πρέπει να είναι πλήρως διαφανής προς τα πάνω, ενώ η λειτουργία της εξουσίας παραμένει αδιαφανής προς τα κάτω.
3. Η εξέλιξη του slacktivism και η απομόνωση:
Τα ψηφιακά κινήματα διαμαρτυρίας (όπως τα παλιά petitions του Avaaz που σχολιάζονταν στα κείμενα του παλιού OSarena) έχουν δώσει τη θέση τους σε μια πιο εξελιγμένη μορφή χειραγώγησης: τα social media feeds δεν είναι απλώς χώροι έκφρασης, αλλά εργαλεία συναισθηματικής εξάντλησης και διάσπασης της προσοχής. Η οργάνωση της κοινωνικής αντίδρασης έχει αντικατασταθεί από την εκτόνωση της οργής σε likes και σχόλια, αφήνοντας το θεσμικό πλαίσιο της οικονομικής εξουσίας ανέπαφο.
Συμπέρασμα:
Η ουσία της ανάλυσης παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρη: η τεχνολογία και το δίκαιο δεν ουδετεροποιήθηκαν· έγιναν τα πιο κοφτερά εργαλεία στα χέρια ενός κεντρικού, τεχνοκρατικού μηχανισμού. Ο νόμος 4174 και οι διαδοχικές του τροποποιήσεις δεν στόχευαν ποτέ απλώς στην είσπραξη φόρων, αλλά στην εδραίωση μιας κοινωνίας όπου η ιδιωτικότητα είναι πολυτέλεια και η συμμόρφωση είναι μονόδρομος.