Η τεχνολογία όχι μόνο δεν είναι ουδέτερη, μα περικλείεται απόλυτα από εξουσιαστικά σχήματα τα οποία, όπως κάθε τι εξουσιαστικό, λειτουργούν αποκλειστικά προς όφελος εκείνων που τα κατέχουν. Στον χώρο της τεχνολογίας, παρότι διαφημίζεται ως το προπύργιο της ελεύθερης αγοράς, βασιλεύει το πιο απόλυτο ολιγοπώλιο και μονοπώλιο.
Τεχνολογικό μονοπώλιο είναι η κατάσταση όπου μια χούφτα ενιαίων επιχειρήσεων ελέγχει τις υποδομές, τα δεδομένα και τις μεθόδους παραγωγής που είναι απολύτως αναγκαίες για να «υπάρχεις» ψηφιακά.
Γιατί και πώς τα μονοπώλια στραγγαλίζουν την πρόοδο:
Τα μονοπώλια δεν είναι απλώς οικονομικά φαινόμενα· είναι κοινωνικά τροχοπέδη. Οι κυριότεροι τρόποι με τους οποίους υποτάσσουν την κοινωνία παραμένουν οι ίδιοι, αλλά σε κλίμακα-μαμούθ:
- Χρεώνουν ό,τι θέλουν, μετατρέποντας τα πάντα σε συνδρομητικές υπηρεσίες (SaaS, cloud storage, API limits).
- Παράγουν προϊόντα κατώτερης ποιότητας βασισμένα στο vendor lock-in, όπου δεν μπορείς να ξεφύγεις από το οικοσύστημά τους.
- Παρέχουν υπηρεσίες-παγίδες που μαζεύουν δεδομένα ασταμάτητα.
- Διαφθείρουν το πολιτικό σύστημα και ρυθμίζουν την ευρωπαϊκή ή παγκόσμια νομοθεσία (βλ. copyright laws, AI acts) στα μέτρα τους.
- Kαταστέλλουν την πραγματική καινοτομία, εξαγοράζοντας αμέσως κάθε ανεξάρτητο startup ή ανοιχτό πρόγραμμα που πάει να τους απειλήσει.
Η προπαγάνδα της «καινοτομίας» και το Open Source ως άλλοθι:
Ένα τεράστιο κομμάτι της στρατηγικής τους είναι η επικοινωνιακή πλύση εγκεφάλου. Μας πείθουν ότι είναι οι «σωτήρες» της κοινωνίας, οι μεγάλοι ευεργέτες της προόδου.
Θυμηθείτε τις παλιές τακτικές της Microsoft με το open source· σήμερα έχουν πολλαπλασιαστεί επί χίλια. Οι ίδιοι κολοσσοί που χτίζουν κλειστά τείχη και ιδιοκτησιακά data centers, εμφανίζονται ταυτόχρονα ως υπέρμαχοι του «ανοιχτού κώδικα» και της τεχνητής νοημοσύνης για το «καλό της ανθρωπότητας», κρύβοντας επιμελώς το γεγονός ότι το μόνο που τους νοιάζει είναι ο έλεγχος των δεδομένων μας.
Από το MS-DOS στα Cloud Ecosystems και τα LLMs:
Η ιστορία δεν είναι καινούργια. Στη δεκαετία του ’80 και του ’90 η κυριαρχία χτιζόταν στα λειτουργικά συστήματα των desktop και στις σουίτες γραφείου. Σήμερα, η πυραμίδα έχει ανέβει επίπεδο:
- Στη βάση βρίσκεται το hardware και οι πάροχοι ενέργειας/τηλεπικοινωνιών.
- Στη μέση τα λειτουργικά κινητών (Android, iOS) και οι browsers.
- Στην κορυφή τα Cloud hyperscalers (AWS, Azure, Google Cloud) και τα μονοπώλια των Large Language Models (LLMs) που ελέγχουν πλέον το πώς παράγεται και φιλτράρεται η πληροφορία.
Ό,τι καλύτερο προκύπτει από ανεξάρτητες προσπάθειες, εξαγοράζεται εν τη γενέσει του. Τα λειτουργικά συστήματα, η αναζήτηση, τα social media, τα εργαλεία παραγωγικότητας, έχουν μια αυστηρά πυραμοειδή μορφή. Στην κορυφή κάθονται λίγοι πολυεθνικοί γίγαντες και στον πάτο βρισκόμαστε εμείς, αντιμετωπιζόμενοι αποκλειστικά ως καταναλωτές-προϊόντα και τροφοδότες δεδομένων.
Το συμπέρασμα παραμένει ίδιο:
Η τεχνολογία δεν είναι ουδέποτε ουδέτερη. Λειτουργεί ως το κυριότερο μέσο χειραγώγησης, επιτήρησης και ελέγχου μιας παγκόσμιας ελίτ. Οι πατέντες, οι κλειστοί αλγόριθμοι, τα ψηφιακά δικαιώματα πρόσβασης και οι διακρατικές συμφωνίες είναι η απόδειξη.
Απέναντι σε αυτό το πυραμοειδές ολιγοπώλιο, η μόνη απάντηση δεν είναι η αναμονή κάποιας «καλύτερης ρύθμισης» από τους ίδιους που το έστησαν, αλλά η αποκέντρωση, το self-hosting, το ανοιχτό λογισμικό και η δημιουργία αυτόνομων κοινοτήτων εκτός των τειχών τους.