Δωρεάν βιβλία, χωρίς κράτος και χωρίς πολυεθνικές από πίσω
Ερευνώντας το αποθετήριο Κάλλιπος για Δωρεάν ακαδημαϊκά συγγράμματα, σκέφτηκα να δω τι υπάρχει διεθνώς, αλλά αυτή τη φορά με ένα συγκεκριμένο κριτήριο: όχι κρατικοί φορείς, όχι πανεπιστήμια, όχι πολυεθνικές. Μόνο ανθρώπινη, εθελοντική προσπάθεια, χωρίς κανέναν θεσμικό ή εταιρικό «ιδιοκτήτη» από πίσω.
Ψάχνοντας βρήκα αρκετά sites που στην πραγματικότητα έχουν κάποια θεσμική σύνδεση (κρατικά προγράμματα, δημόσια πανεπιστήμια), και τα άφησα εκτός. Έμειναν δύο, που πληρούν πραγματικά το κριτήριο.
Project Gutenberg
Το παλιότερο ψηφιακό αρχείο δωρεάν βιβλίων στον κόσμο. Ξεκίνησε το 1971, όταν ο Michael Hart, φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Illinois, άρχισε να πληκτρολογεί τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ στο σύστημα του πανεπιστημίου, για να τη μοιραστεί δωρεάν. Από κει ξεκίνησε ένα από τα πιο μακροχρόνια εθελοντικά εγχειρήματα του διαδικτύου.
☞ Πώς λειτουργεί:
- Τρέχει εξ ολοκλήρου από εθελοντές, μέσω του Project Gutenberg Literary Archive Foundation, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης (501c3) καταχωρημένης στο Mississippi, χωρίς καμία κρατική χρηματοδότηση ή εποπτεία.
- Λειτουργεί με δωρεές, οι οποίες δεν είναι ποτέ υποχρεωτικές.
- Ο ίδιος ο ιδρυτής, ο Hart, ήταν γνωστός για τη λιτότητά του, ήθελε το project να μπορεί να επιβιώσει ακόμα κι αν δεν είχε καθόλου χρήματα.
☞ Και το τεχνικό κομμάτι είναι εξίσου ανοιχτό:
- Τα εργαλεία που παράγουν τα ebooks (gutenbergtools) είναι δημόσια στο GitHub, σε Python/PHP, υπό άδεια Unlicense.
- Υπάρχει μάλιστα και ξεχωριστό project, το GITenberg, που δίνει σε κάθε βιβλίο το δικό του Git repository, ό,τι θα περίμενε κανείς από ένα σοβαρό open source εγχείρημα, εφαρμοσμένο σε λογοτεχνία αντί για κώδικα.
☞ Τι περιέχει:
Σχεδόν 79.000 τίτλους, όλα δημόσιου τομέα (public domain), βιβλία των οποίων τα πνευματικά δικαιώματα έχουν λήξει. Κλασική λογοτεχνία, ιστορικά κείμενα, φιλοσοφία, ποίηση. Νέοι τίτλοι προστίθενται καθημερινά από εθελοντές μέσω του Distributed Proofreaders.
☞ Μορφή: EPUB, χωρίς εγγραφή, χωρίς κόστος, χωρίς όρια λήψεων.
Standard Ebooks
Αν το Project Gutenberg είναι ο όγκος, το Standard Ebooks είναι η ποιότητα.
Παίρνει τα ίδια δημόσια κείμενα, πολλά από τα οποία προέρχονται ακριβώς από το Project Gutenberg, και τα μορφοποιεί ξανά, προσεκτικά, σε πολύ πιο καλαίσθητες, καθαρές εκδόσεις: σωστή τυπογραφία, εξώφυλλα, σημασιολογική/γλωσσική δομή του κειμένου.
☞ Πώς λειτουργεί: Εξίσου εθελοντικό εγχείρημα, κι εδώ πραγματικά open source με την πλήρη έννοια, όχι απλά «ανοιχτό περιεχόμενο».
- Το toolset και ο κώδικας του site είναι δημόσια στο GitHub, υπό άδεια GPLv3, με πάνω από 1.000 repositories συνολικά.
- Κάθε μεμονωμένο βιβλίο έχει το δικό του repository, με πλήρες ιστορικό αλλαγών μέσω Git, οποιοσδήποτε μπορεί να δει ακριβώς τι άλλαξε, πότε, και από ποιον.
- Το ίδιο το project δηλώνει ρητά ότι απελευθερώνει και τη δική του δουλειά (τη μορφοποίηση, τη σημασιολογική επισήμανση) στη δημόσια σφαίρα .
☞ Γιατί αξίζει να το δεις: Αν έχεις διαβάσει ποτέ κλασικό κείμενο σε παλιό PDF ή σε ένα βιαστικά scan-αρισμένο EPUB, το Standard Ebooks είναι η αντίθεση αυτού, φτιαγμένο με την ίδια προσοχή που θα έβαζες εσύ σε ένα δικό σου project ανοιχτού κώδικα, γιατί ουσιαστικά αυτό είναι ακριβώς.
Το κοινό νήμα
Και τα δύο projects μοιράζονται κάτι που εκτιμούμε ήδη εδώ μέσα:
- Καμία εξάρτηση από κρατική χρηματοδότηση,
- Κανένα εταιρικό συμφέρον, καμία διαφήμιση.
- Απλά άνθρωποι, που αποφάσισαν ότι η πρόσβαση σε γνώση και λογοτεχνία δεν πρέπει να έχει τιμή, ούτε να περνάει μέσα από κανέναν θεσμικό διάμεσο.
Project Gutenberg: gutenberg.org Standard Ebooks: standardebooks.org