Ξεκινάω με κάτι προσωπικό, γιατί το Trisquel δεν είναι απλά μια ακόμα διανομή που δοκίμασα και ξέχασα. Πριν αρκετά χρόνια, έπεσα πάνω σε μια συνέντευξη του Richard Stallman, όπου ανέφερε ότι το σύστημα που χρησιμοποιεί ο ίδιος είναι το Trisquel. Αυτό ήταν αρκετό να με κάνει περίεργο - αν ο ίδιος ο άνθρωπος πίσω από το ελεύθερο λογισμικό εμπιστεύεται μια συγκεκριμένη διανομή, άξιζε να τη δω από κοντά. Το εγκατέστησα, και έμεινε αρκετά χρόνια στον παλιό μου υπολογιστή.
Τι είναι το Trisquel
Στον κόσμο των GNU/Linux διανομών, υπάρχουν εκείνες που ακολουθούν πιο πρακτική προσέγγιση, και εκείνες που μένουν αμετάβλητες στις αρχές τους. Το Trisquel ανήκει κατηγοριακά στη δεύτερη ομάδα - μία από τις ελάχιστες διανομές με επίσημη έγκριση του Free Software Foundation (FSF) ως 100% ελεύθερο λογισμικό.
Βασίζεται στο Ubuntu LTS, αλλά με θεμελιώδη διαφορά: περιλαμβάνει μόνο ελεύθερο λογισμικό. Αφαιρεί εντελώς ιδιόκτητο firmware, κλειστούς οδηγούς, οτιδήποτε μη ελεύθερο. Το όνομα προέρχεται από το κελτικό σύμβολο με τρεις πεπλεγμένες σπείρες - ελευθερία, κοινότητα, συνεργασία.
Trisquel 12.0 «Ecne»: η τελευταία μεγάλη έκδοση
Στις 11 Απριλίου 2026 κυκλοφόρησε η έκδοση 12.0, με κωδική ονομασία «Ecne». Βασίζεται στο Ubuntu 24.04 LTS και θα υποστηρίζεται με ενημερώσεις ασφαλείας μέχρι τον Μάιο του 2029.
Τεχνικά χαρακτηριστικά: Πυρήνας GNU Linux-libre 6.8, με όλα τα ιδιόκτητα blobs αφαιρεμένα - αυτό περιορίζει την υποστήριξη σε ορισμένο hardware, αλλά διατηρεί την πλήρη ελευθερία. Νέο APT 3.0, με πλήρη υιοθέτηση της μορφής αποθετηρίου deb822 σε όλες τις διαδρομές εγκατάστασης. Αναθεωρημένοι κανόνες AppArmor για καλύτερη ασφάλεια στο desktop.
Η βασική έκδοση τρέχει MATE 1.26.1, μια παραδοσιακή, σταθερή εμπειρία χρήστη.
Επιλογές περιήγησης: Τρεις επιλογές πληρούν τις αυστηρές απαιτήσεις ελεύθερου λογισμικού - Abrowser (ο συνεχώς συντηρούμενος περιηγητής του Trisquel), GNU IceCat (η πλήρως ελεύθερη έκδοση του Firefox), και ungoogled-chromium (Chromium χωρίς τις υπηρεσίες Google).
Οι εκδόσεις του Trisquel 12.0
- Trisquel - η κύρια έκδοση, με MATE.
- Triskel - η έκδοση με KDE Plasma 5.27, για όσους θέλουν λεπτομερή προσαρμογή του desktop (προσοχή: δεν λέγεται «Trisquel KDE», έχει το δικό της, ξεχωριστό όνομα).
- Trisquel Mini - ελαφριά έκδοση με LXDE, για παλαιότερους υπολογιστές.
- Trisquel Sugar TOAST - βασισμένη στην εκπαιδευτική πλατφόρμα Sugar, με δραστηριότητες για παιδιά.
- Network Installer - για servers και προχωρημένους χρήστες.
Φιλοσοφία και ιστορία
Το Trisquel γεννήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Vigo, και σήμερα είναι μέρος τής μικρής ομάδας διανομών που συστήνει επίσημα το FSF. Η φιλοσοφία του είναι σε αυστηρό φίλτρο: διανέμει μόνο πακέτα που εγγυώνται τις τέσσερις ελευθερίες του ελεύθερου λογισμικού*, αποκλείοντας κατηγορηματικά κλειστό firmware και ιδιόκτητους οδηγούς.
Αυτό το κάνει ενδιαφέρουσα επιλογή για δημόσιες διοικήσεις, ΜΚΟ, εκπαιδευτικά κέντρα, εργαστήρια ασφαλείας - όπου η ελεγχόμενη, διαφανής φύση του λογισμικού μετράει περισσότερο από την ευκολία.
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
Πλεονεκτήματα:
- Απόλυτη ελευθερία, με την έγκριση του FSF.
- Μακροπρόθεσμη υποστήριξη, έως Μάιο 2029.
- Σταθερότητα, πάνω στη βάση του Ubuntu 24.04 LTS.
- Ποικιλία εκδόσεων, ανάλογα με τις ανάγκες.
Μειονεκτήματα:
- Περιορισμένη υποστήριξη hardware - η απουσία ιδιόκτητου firmware σημαίνει ότι κάποιες συσκευές μπορεί απλά να μη λειτουργήσουν.
- Μικρότερη κοινότητα και λιγότεροι πόροι σε σχέση με mainstream διανομές.
Στη δική μου εμπειρία, αυτό το πρώτο μειονέκτημα το ένιωσα κατευθείαν στο δικό μου hardware - δεν είναι θεωρητικό ρίσκο, είναι κάτι που πρέπει να το περιμένεις αν το hardware σου δεν είναι από τα πιο «φιλικά» προς ελεύθερους οδηγούς. Προσαρμόζεσαι.
Σε ποιους ταιριάζει.
Όσοι εκτιμούν την ελευθερία του λογισμικού πάνω από την ευκολία. Όσοι εργάζονται σε περιβάλλοντα όπου η ασφάλεια και ο έλεγχος κώδικα είναι κρίσιμα. Όσοι θέλουν σύστημα χωρίς ιδιόκτητα στοιχεία - και διαθέτουν συμβατό hardware.
Εγκατάσταση και αρχιτεκτονικές
Διατίθεται για amd64, arm64, ppc64el, armhf - και έχει ήδη ξεκινήσει πρώιμη υποστήριξη για riscv64, αν και ο κύριος στόχος πλήρους υποστήριξης RISC-V παραμένει στόχος για επόμενη έκδοση, όχι πλήρως έτοιμο στο Ecne.
Δύο βασικοί τρόποι εγκατάστασης: γραφική, μέσω του Ubiquity installer, ή μέσω δικτύου (NetInstall) για προχωρημένους χρήστες.
Κοινότητα και υποστήριξη
Μη κερδοσκοπικό project, βασισμένο σε δωρητές και μέλη. Μπορείς να συνεισφέρεις με συνδρομή, δωρεά, αγορά από το επίσημο κατάστημα, ή απευθείας συνεισφορά κώδικα, διορθώσεων, μεταφράσεων.
Συμπέρασμα
Το Trisquel 12.0 «Ecne» είναι σταθερή, ασφαλής, πλήρως ελεύθερη πλατφόρμα, με υποστήριξη έως το 2029. Δεν είναι για όλους - και δεν προσποιείται ότι είναι. Είναι για όποιον θέτει την ελευθερία πάνω από την ευκολία, και έχει το hardware που να το επιτρέπει.
Προσωπικά, δεν το κράτησα ως το κύριο σύστημά μου μόνιμα, αλλά η εμπειρία εκείνων των χρόνων μού έμαθε κάτι που το κρατάω ακόμα: πόσο διαφορετικό είναι να δουλεύεις πάνω σε σύστημα που δεν κάνει κανένα συμβιβασμό στην ελευθερία, σε σχέση με το να διαβάζεις απλά γι' αυτό.
Πηγές: Επίσημη ανακοίνωση κυκλοφορίας (trisquel.info), Trisquel Wiki, Free Software Foundation, DistroWatch, Wikipedia, 9to5Linux, Linuxiac, Help Net Security, KDE Community Wiki
*Το ελεύθερο λογισμικό παρέχει στους χρήστες την ελευθερία να εκτελούν, αντιγράφουν, διανέμουν, μελετούν, τροποποιούν και βελτιώνουν το ελεύθερο λογισμικό. Για την ακρίβεια, αναφέρεται σε τέσσερις βασικές ελευθερίες:
Την ελευθερία να εκτελείτε το πρόγραμμα για οποιονδήποτε σκοπό (ελευθερία 0).
Την ελευθερία να μελετάτε τον τρόπο λειτουργίας του προγράμματος και να το προσαρμόζετε στις ανάγκες σας (ελευθερία 1). Η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα είναι προϋπόθεση για να ισχύει κάτι τέτοιο.
Την ελευθερία να αναδιανέμετε αντίγραφα του προγράμματος ώστε να βοηθάτε το συνάνθρωπό σας. (Ελευθερία 2).
Την ελευθερία να βελτιώνετε το πρόγραμμα και να δημοσιεύετε τις βελτιώσεις που έχετε κάνει στο ευρύ κοινό, ώστε να επωφεληθεί ολόκληρη η κοινότητα (ελευθερία 3). Η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα είναι προϋπόθεση για να ισχύει κάτι τέτοιο.
Ένα πρόγραμμα θεωρείται ελεύθερο λογισμικό όταν οι χρήστες του έχουν όλες τις παραπάνω ελευθερίες.
Πηγή: el.wikipedia.org/